City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

گنبد سلطانيه فنداسيون و پي ندارد! (1394/07/22)

استاد دانشگاه هاروارد گفت: اگر ديوارهاي گنبد سلطانيه را بردارند ساختمان از جايش تکان نمي‌خورد، چون سيستم عجيب قوس هاي داخلي در آن حالت ايستايي بنا را تضمين مي‌کند.
گنبد سلطانيه فنداسيون و پي ندارد!

به گزارش بزنيم بيرون ، به نقل از روابط عمومي فرهنگستان هنر، نشست تخصصي «بررسي يافته‌هاي جديد مرمت گنبد سلطانيه» در مجموعه هنرپژوهي نقش جهان فرهنگستان هنر برگزار شد. در اين برنامه، «ماركو جيوواني برامبيلا» دكتراي معماري و شهرسازي پلي تكنيك ميلان، استاد دانشگاه هاروارد، پنسيلوانيا و UCLA به ارائه يافته‌هاي جديد در مرمت اين بناي ارزشمند پرداخت.

وي افزود: «در عكس‌هاي هوايي ۵۰ سال گذشته مربعي مي‌بينيم كه دور آن خندقي وجود داشت و در محدوده آن مقدار زيادي تپه و تل و... موجود بوده كه بر اثر حفاري‌هاي غيرقانوني از ميان رفته است. همچنين مي‌دانيم مسجد بسيار بزرگي در آنجا بوده است كه در خارج شهر واقع بود. پس از حفاري‌هاي باستاني شناسي بازاري در آنجا كشف شد اما اين روزها يا زمين‌هاي اطراف بنا به كشت و كار كشاورزي تبديل شده است يا آثاري از آن باقي نماده است.»

وي سپس با نمايش تصاويري از گنبد سلطانيه اشاره كرد: «بر طبق آخرين عكس و طراحي‌هايي كه جهانگردان مختلف از گنبد سلطانيه داشته اند توانستيم به طرحي دست بيابيم كه حدود ۱۰ متر ديوار برج و بارو در اطراف بنا بوده است. ۳۵ سال پيش طي يكي از برنامه هاي مرمتي، گوشه يكي از برج ها پيدا شد. حفاري ها ادامه داشت و قسمت ديگري از ديوار را يافته شد. با حفاري هايي كه ۱۸ سال قبل توسط دكتر ميرفتاح انجام شد تمام اين برج و بارو در آمد. نكته مهم در اين باره شهرسازي و نزديك شدن به المان شهرسازي داخل قلعه است. بر اساس يافته ها دو دروازه در شمال و جنوب بنا موجود است كه مربع را به دو قسمت تقسيم كرده است. براي اين كه تجسمي از فضاي ۳۰۰ متر در ۳۰۰ متري بنا داشته باشيم سعي كرديم با علم به فرهنگ آن زمان بنا ها را در قسمت هاي مختلف قلعه سلطانيه جايگزين كنيم مثلا باغي كه تاج الدين براي خود در گوشه آن درست كرده بود را تصور كنيم و وقتي اين جايگزيني را انجام داديم كمبود فضا به وجود آمد.»

برامبيلا با ذكر اين كه در تمام معماري مغول و چين در ورودي در جنوب قرار داشته است توضيح داد: «در سلطانيه در ورودي در شمال قرار داردكه الماني ايراني ست و وارد معماري آنها شده است. وقتي از دروازه ۹۰ درجه مي‌گرديم وارد فضاي هشتي مي‌شويم، پس از آن وارد حياطي مي‌شويم كه بعد از آن اين ستون ها حالتي بسيار شاهانه و سلطنتي مي‌گيرند كه در معماري ايران بسيار بي نظير است و جايي در ورودي كاخ به اين عظمت نمي‌شناسيم. نزديك شدن به سلطان در آن زمان پروتكلي داشت كه اين حالت بسيار عظيم كه فرد را مجبور مي‌كند از كريدور بگذريم بي‌نظير است. ستون هاي كاخ داراي جزييات دقيقي هستند كه فضاي بسيار اشرافي را در ورود به گنبد ترتيب مي‌دهند. اما موضوع كمي گيج كننده در كاخ اين است كه بعد از ستون‌ها به حياطي مي‌رسيم كه در آن ديواري قرار دارد. برجي داخلي به ارتفاع دوونيم متر در آنجا وجود دارد كه با بازسازي ها ما به اين نتيجه رسيديم كه بايد راهي در آن ادامه داشته باشد ... در اثر حفاري ها به ديوار كوچكي با ته ستون هاي بزرگي در جنوب آن رسيديم و به اين نتيجه رسيديم كه بعد از آن ديوار باز مي‌گردد و راهرويي يا خياباني مي‌شود كه دور ان مي‌چرخد و بعيد نيست اين ته ستون هاي بزرگ درگاه عظيمي باشد. وقتي دو ديوار ادامه داشته باشد حالت برج در برجي به وجود مي‌آيد كه در معماري ايلخاني آن زمان منحصر به فرد است. وقتي در نزديكي ساختماني فضاي بسته داريد يعني فرد وارد شده را مجبور مي‌كنيد تا هركس كه وارد مي شود به ديوار برخور د ميكند و دور آن بگردد و وارد شود كه اين روش با روحيه ورود به فضاي داخلي قصر ها در زمان ايلخانيان كه ورود از جنوب بوده تطبيق ميكند.»

استاد دانشگاه هاروارد به تشريح دروازه‌هاي اين بنا پرداخت و ادامه داد: اما مطلب بسيار جالبي كه در مورد دروازه‌هاي اين بنا وجود دارد اين است كه به عنوان نمونه دروازه جنوبي هيچ ارتباطي به دروازه شمالي اين بنا ندارد و ستون‌هاي اشرافي كه در اين مسير تعبيه شده است راه اصلي ورودي به غرب اين بناست. درب جنوبي يا دروازه جنوبي نيز مانند يك دروازه عملي يا خصوصي است كه يا دروازه خصوصي است كه منحصر به افراد خاص بوده يا بيشتر براي كار مورد استفاده قرار مي‌گرفته است يعني اجناس از اين دروازه ورود پيدا مي‌كرده و حالت عملياتي آن نمود بيشتري دارد.

سپس «ماركو جيوواني برامبيلا» به وجود خندق‌هايي كه در اطراف اين بناست اشاره كرد و ادامه داد: «وجود خندق از نظر تاريخي به اثبات رسيده ولي متاسفانه كساني كه اطلاعاتي درباره آن داده‌اند شفاهي و بسيار ضد و نقيض است. اما مي‌شود از اطلاعات جنبي و موجود درباره خندق‌هايي كه در آن زمان حفر مي‌شد، احتمال داد كه عرض اين خندق ۱۷ متر بوده اما درمورد عمق آن هنوز اطلاعات دقيقي در دست نيست اما در مقايسه با خندق‌هاي موجود در آن زمان تقريبا عمقي برابر ۴ يا ۵ متر داشته است. »

وي به تشريح انواع خندق به لحاظ معماري و ساخت آن پرداخت و افزود: «ساخت خندق به دو گونه بوده است يكي از آن‌ دو، آب با ديوارهاي بنا تماس مستقيم داشته و ديگري خندقي كه فضايي ميان خندق و ديوار وجود داشته و خندق دور يك فضايي را مي‌گشت و در گنبد سلطانيه از روي نقشه بايد از نوع دوم بوده باشد و حتما در ورودي مستقيما به روي خندق باز نمي‌شده و بايد فضايي وجود داشته باشد كه روي آن حركت كند.»

وي به سوالاتي كه در مورد ساخت اين بنا وجود دارد اشاره كرد و تصريح كرد: «يكي از سوالاتي كه در مورد اين بناي عظيم وجود دارد، آن است كه ساخت آن از كجا الهام گرفته شده است؟ طبيعتا ساختمان‌ها و بناهايي بوده كه شاهان مغول آن را ديده‌اند و شكي در آن نيست كه مقبره ساماني و مقبره سلطان سنجر از جمله اين بناها به شمار مي‌روند و مي‌توان شباهت‌هايي نيز به لحاظ روحيه و خواست‌ها در آن يافت ولي وقتي ما اين بناها را در يك اِشِل معماري مورد بررسي قرار مي‌دهيم، به لحاظ تكنيك معماري، ايستايي و سازه‌ هيچ ربط و ارتباطي نمي‌توانيم ميان اين بنا و ديگر بناهاي موجود در آن دوران بيابيم.

وي ادامه داد: «پس از مطالعاتي در دهه ۷۰ در اروپا متوجه شدمي، هر گنبدي كه داريم رانش‌هايي دارد كه بايد از آن جلوگيري كرد. اطلاعات سيستم‌هاي گنبدهاي دنيا عوض شده و در مورد حلقه بتوني كه گذاشته شده است تمام اروپا در سال‌هاي ۶۰ و ۷۰ گنبد را به عنوان نيم‌دايره‌اي مي‌ديد و براساس كتاب‌هاي مدارس و مطالعاتي كه ‌شد گفتند گنبد گنبد است و رانش‌هايي توليد مي‌كند و گنبد هرچه قوسش كمتر باشد مقدار رانش آن نيز به همان ميزان كم است. مطالعاتي نشان داد در گنبدهاي تخم مرغي مقدار رانششان آنقدر كم است كه نسبت به سيستمي كه رانش را مي‌گرفتيم تاثيري ندارد و ديدگاه ما عوض مي‌شود و اين رينگ بتوني كه گذاشته خريداري بيمه و خود گنبد به صورت هوگويي ديده نشده و حلقه‌اي كه گذاشته شده جنبه مثبت و منفي دارد و جنبه منفي آن اين است كه اين ساختمان يكپارچگي دارد واز اين لحاظ خوب است. »

وي با توجه به يك تحولات در سيستم‌هاي ايستايي و فهميدن ساختمان‌ها توضيح داد: «عملا سيستم ايستايي اين ساختمان يك سيستم هشت ضلعي كه ستون‌ها به سمت بالا مي‌رود كمتر و كوچكتر مي‌شود تا جايي كه يك مناري از آن مي‌ماند و يك ستون بزرگي فضاهاي داخلش كنده مي‌شود و به مرور زمان که ساختمان بالا مي رود ستون ها خالي مي‌شوند و کوچکتر مي شوند تا حدي که فقط مناري از آن باقي مي ماند. ما سعي کرديم براي فهميدن خودمان آن را به اين صورت ارئه دهيم يعني يک ستون بزرگي که آرام ارام فضاي داخلش کنده مي شود تا ميرسد به زير جايي که بايد رانش هاي خود گنبد باشد در عمل چيزي وجود ندارد و بايد بگويم بعضي از اين فضا ها کارايي ندارند يعني عملا معمعار آن زمان با علم اين که ساختمان را سبک کند اين فضا ها را کنده و باز کرده تا تمام سيستم فضايي ساختمان را سبک کند چرا حقيقتش را نميدانسته ولي فرهنگش را مي فهميديم. »

اين پژوهشگر با اشاره به اين كه سلطانيه فنداسيون و پي ندارد توضيح داد: «زماني که ساختمان شروع به بالا رفتن مي‌کند فضاهاي باز را مي‌بينيم و اين ديوار ها بار بر نبودند يعني اگر اين ديوارها را بردارند ساختمان از جايش تکان نمي‌خورد، چون سيستم عجيب قوس هاي داخلي در آن حالت ايستايي بنا را تضمين مي‌کند. اين گنبد دو جداره است. داخل خود اين جداره هاي داخلي تمامش قوس است، در سلطانيه ۳.۴ قوس داريم و از نظر خود سيستم ايستايي حالتي دارد که اگر فشار به جايي از آن وارد مي شود اين باعث مي شود که سيستم هاي قوس نيرو ها را طوري دور خود تنظيم کند که بلافاصله جبران آن ضرر را کرده باشد. تمام اين قوس هاي اوليه دومي و ثانوي با هم عمل مي‌کنند. نداشتن نشست نكته مهم ديگري که در معماري‌هاي اسلامي منحصر به فرد است. در ساختماني که ۷۰۰ سال قدمت داشت. در تمام اين ساختمان که گفتيم ۱ متر پي دارد يا ندارد هيچ جاي حرکتي که يک طرف آن بنشيند ندارد. تمام اين بازي هايي که در قوس هاي مختلف اتفاق مي‌افتد هر بخش، بخش ديگر را جبران مي‌کند و اين قوس ها سيستم ايستايي آن را تامين مي‌کند.»

وي در انتها به نوشتن برنامه هايي از نظر محاسبات ايستايي براي مناره ها اشاره كرد و ادامه داد: «با استفاده از اين برنامه ها بررسي مي‌‌شود كه قوس ها و مناره ها به چه صورت کار مي‌کرد.»


منبع : بزنيم بيرون

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

  • گنبد سلطانيه

    گنبد سلطانيه در کنار آثار بزرگي مثل تخت جمشيد، ارگ بم، ميدان نقش جهان در ميان آثار ايراني ثبت شده در فهرست گنجينه‌هاي جهاني قرار دارد. بزرگترين گنبد تاريخي ايران و بزرگترين گنبد آجري جهان تنها سرآغاز ليست بلندبالايي است که اين گنبد را توصيف مي‌کند.

    0 دیدگاه 5604 بازدید


تگ ها