City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

از شايعه تا واقعيت درباره گلدان‌هاي تاريخي در موزه ملک (1396/07/14)

يک جفت گلدان فرانسوي با بيش از ۴۰۰ سال قدمت، که بيش از ۱۵۰ سال پيش به ايران آورده شده‌، نخست هم‌داستان با لوئي شانزدهم بودند و سپس فتحعلي‌شاه قاجار را ترک کردند و حالا در مخزن موزه‌ي‌ کتابخانه ملک نگهداري مي‌شوند.
از شايعه تا واقعيت درباره گلدان‌هاي تاريخي در موزه ملک

به گزارش بزنيم بيرون ، با انتشار دو خبر متفاوت در طول دو سال گذشته از کتابخانه و موزه ملي ملک، برخي مخاطبان ايسنا با گذاشتن پيام‌هايي با يک مضمون يک پرسش از اين کتابخانه و موزه‌ي زير نظر آستان قدس رضوي را مطرح کرده‌اند: «موزه ملک اول بايد جواب بده که دو عدد گلدان قدي هديه‌ي ناپلئون به فتحعليشاه رو چه کار کرد تا بعد بتونه موزه‌هاش رو گسترش بده. اين گلدان‌ها از شاهکارهاي کارخانه‌ي سِور فرانسه بودند.»

 
خبرنگار ايسنا، در ادامه اين پرسش را از روابط عمومي و مديريت کتابخانه و موزه ملي ملک پرسيد و مسئولان موزه در پاسخ به اين پرسش، از خبرنگار ايسنا براي بازديد از مخزن و مکان نگهداري گلدان‌ها دعوت کردند.
 
همراه با کارشناس روابط عمومي و کارشناس موزه و امين‌اموال مخزن، از کنار مخازن مختلف و طبقه‌بندي شده موسسه در راهروي مخزن مي‌گذريم تا به در شماره شش يا سالنِ «کتيبه، گنجينه، سکه‌ها و آثار فلزي و سنگي» مي‌رسيم.
 
 
مخزن شماره شش کتابخانه و موزه ملي ملک
آن‌قدر که امين‌اموال با احتياط و استرس روکش‌هاي سفيد رنگ را از روي گلدان‌ها با بيش از ۴۰۰ سال قدمت برمي‌دارد، از نفس کشيدن‌مان کنار گلدان‌ها هم مي‌ترسيم و ترجيح مي‌دهيم از فاصله‌ي چند متري آن‌ها را ببينيم.
 
همه‌چيز سر جاي خود است، گلدان‌ها درست مشابه تصاوير روزنامه‌هايي که در سالن حاج حسين ملک در طبقه اول موزه به ديوار قاب شده‌اند، در مخزن نگه‌داري مي‌شوند، آن هم در زير نظر امين اموالي که به نظر مي‌رسد از چشمان‌اش بيشتر مراقب اين گلدان‌هاست.
 
مرضيه مرتضوي، موزه‌دار کتابخانه و موزه ملي ملک که پايان‌نامه کارشناسي ارشد خود را با عنوان «حاج حسين آقا ملک، شخصيت، اقدامات، خدمات» دفاع کرده و درباره‌ي آن پژوهشي کامل را انجام داده است.
 
«يک جفت گلدان کار کارخانه سِوْر فرانسه و يک دست مبلمان استيل با روکش طلا متعلق به دربار لويي‌شانزدهم از دوره‌ي قاجار در ايران هستند، هر چند اطلاعات درستي از چگونگي ورود آن‌ها به کشور نداريم، اما مي‌توان دو احتمال را در نظر گرفت؛ بعد از انقلاب کبير فرانسه در ۱۷۸۹ و اعدام لويي شانزدهم و روي کار آمدن ناپلئون، فرانسه که در آسيا به دنبال متحدي براي خود مي‌گشت تا همزمان به روسيه و انگليس ضربه بزند، متوجه ايران شد و با پادشاه ايران فتحعلي‌شاه قرارداد فين‌کنشتاين را امضا کرد، احتمال مي‌دهيم اين گلدان‌ها به همراه ساير هداياي ديگر به عنوان هداياي اين پيمان، از طرف ناپلئون به ايران فرستاده شده باشد.
 
اما ايده‌ي بعدي براي چگونگي حضور اين گلدان‌ها در ايران، اين بود که ناصرالدين شاه بعد از سفري که به اروپا مي‌کند آن‌ها را از فرانسه خريداري کرده باشد. با وجود اين احتمال‌ها آن‌چه که به نظر مي‌آيد احتمال اول به صحت نزديک‌تر است.»
 
او در ادامه به مستنداتي که درباره‌ي اين گلدان‌ها پيدا کرده، اشاره مي‌کند و مي‌گويد: «حسين مکي در جلد ششم کتابِ "تاريخ بيست ساله ايران" اين‌طور نقل مي کند که؛ "در سال ۱۳۴۴ حاج حسين آقا ملک من را براي ناهار به منزل خود دعوت کرد، وقتي به خانه او رفتم يک جفت گلدان خيلي بزرگ را آن‌جا ديدم. آقاي ملک که ديد من محو گلدان‌ها شده‌ام، توضيحاتي در اين زمينه به من داد.
 
گفت: اين‌ها تاريخ عجيبي دارد، متعلق به لوئي شانزدهم است و مدتي هم از اين‌جا به کاخ مرمر رفته بود. در سال ۱۳۱۶ زماني که مراسم عروسي محمدرضا و فوزيه بوده براي اين که کاخ‌هاي موجود در تهران مانند کاخ گلستان  و کاخ مرمر را با اشياي نفيس تزئين کنند، از خانه‌هاي رجال و اعيان دنبال اشياي نفيس و نادر بودند، به رضاشاه خبر مي‌رسد که يک جفت گلدان بسيار نفيس در منزل ملک وجود دارد و چند نفر را مي‌فرستد تا اين گلدان را بگيرند و منتقل کنند به کاخ مرمر چاره‌اي نداشتم، موافقت کردم و از آن‌ها خواستم در ازاي گلدان‌ها به من يک رسيد بدهند. آن‌ها يک رسيد که مُهر وزارت دادگستري را داشت، به من دادند.»
 
 
سر و بدنه گلدان که در زمان نگهداري در مخزن جدا يکديگر از يکديگر نگهداري مي شوند
مرتضوي که براي پيدا کردن اين رسيد نيز جستجوهايي را انجام داده بود، به متنِ اين رسيد نيز اين‌طور اشاره مي‌کند؛ «"يک جفت گلدان سور، مُهر اصل فرانسه به ارتفاع ۱۶۷ سانتي متر، دور شکم ۱۳۲ سانتي متر، دور پايه ۱۴۷ سانتي متر، از جنس برنز و چيني يا سرو و هفت دسته برنز مجسمه دار از  طرف حاج حسين آقا ملک به اين جانب تحويل گرديد که به نظر  تيمسار معظم رياست کل شهرباني رسانده و هر نوع دستوري که فرمودند انجام گردد." امضاي پاي رسيد با نام "نصرالله خاقاني" و تاريخ ۱۶ فروردين ۱۳۱۸ است.
 
گلدان را از او مي‌گيرند و مراسم دو روز بعد برگزار مي‌شود اما تا وقايع شهريور ۱۳۲۰ که رضاشاه تبعيد مي‌شود، هيچ خبري از گلدان‌ها نيست، يعني حاج آقا ملک با وجود داشتن رسيد. امکان بازپس گرفتن آن‌ها را ندارد.»
 
او با بيان  اشاره به رفتن رضاشاه در آن تاريخ و روي کار آمدن محمدرضا پهلوي، بيان مي‌کند؛ «حسين مکي در ادامه توضيحات خود به نقل از حاج حسين ملک نوشته است؛ "چند ماه که از رفتن رضا شاه گذشت، چند نفر از آدم‌هاي خودم را با رسيد به دربار فرستادم تا گلدان‌ها را پس بگيرند، مدتي نيز معطل شدند تا اين‌که به محمدرضا شاه گزارش دادند که چنين شخصي تقاضاي اين امانتي را کرده است و او نيز دستور مي‌دهد گلدان‌ها به من بازگردانده شود."
 
از آن زمان گلدان‌ها به مرحوم ملک پس داده مي‌شود و او در منزل خودش نگهداري مي‌کند تا اين‌که سال ۱۳۷۶ با احداث ساختمان موزه ملک، اين گلدان‌ها به موزه منتقل مي‌شوند و در سالن هنر و دو ويترين که براي گلدان‌ها به صورت مخصوص ساخته شده بود، قرار داده مي‌شوند.»
 
 
رسيد متعلق به امانت سپردن گلدان‌هاي سور به درباره پهلوي
مرتضوي در پاسخ به اين پرسش که چطور گلدان‌ها به دست حاج حسين آقا ملک مي‌رسد، نيز احتمال‌هايي را بيان مي‌کند.
 
«تا دهه ۴۰ اين بحث معروف بوده که هر نسخه‌ي خطي يک مشتري پروپاقرص به نام «حاج حسين ملک» دارد که نسخه‌هاي خطي را خريداري مي‌کند. ازدهه ۴۰ آقاي ملک به فکر مي‌افتد تا در کنار کتابخانه يک موزه را نيز تاسيس کند، بنابراين شروع به خريد اشياي عتيقه مي‌کند. هر چند وي اشياي عتيقه را پيش از اين نيز خريداري مي‌کرده است، اما احتمال دارد که در اين حالت اين گلدان‌ها به دست وي رسيده باشد.
 
به اين شکل که اگر فلان شاهزاده يا تاجر ورشکست مي‌شد و اموال و اشياي خود را در معرض فروش قرار مي‌داد، به واسطه علاقه‌ي آقاي ملک، از نسخه خطي و اشياي عتيقه آن‌ها را به مرور خريداري مي‌کرد، بنابراين احتمال مي‌دهيم، اگر فتحعلي شاه گلدان‌ها را به شاهزاده‌اي بخشيده که در خاندان او بوده و نسل در نسل به کسي رسيده و آن نيازبه پول داشته يا ورشکست شده آن‌ها را فروخته باشد و حاج حسين ملک گلدان‌ها و يک دست مبل با روکش طلا را خريداري کرده باشد.»
 
اين کارشناس موزه‌دار تاکيد مي‌کند: با اين وجود متاسفانه سند مکتوبي که چه طور اين گلدان‌ها دست آقاي ملک رسيده و از چه کسي گرفته است، در اختيار نداريم، حتي در صحبت با آقاي مکي نيز نمي‌گويد آن‌ها را از کجا خريداري کرده است، اي کاش آقاي مکي اين سوال را مي‌پرسيد.
 
وي درباره‌ي سرنوشت مبلمان روکش طلا نيز با بيان اين‌که حاج حسين ملک گلدان و مبلمان را با يکديگر خريداري کرده است، مي‌گويد: اين مبلمان اکنون در مخزن موزه ملک است، اما به شدت آسيب ديده،با توجه به قدمت آن‌ها قطعا در حال حاضر به مرمت اساسي نياز دارند که البته نياز به هزينه‌ي گزافي دارد.
 
 
خبر مربوط به گلدان‌هاي سور منتشر شده در روزنامه کيهان به تاريخ ۲۶ اسفند ۱۳۵۰
گلدان‌هاي سور در فضاي موزه‌اي نمايش داده مي‌شوند
 
به گفته‌ي مرتضوي، اين گلدان‌ها تا پايان سال ۱۳۹۰ نيز به همراه ديگر وسايل شخصي حاج جسين ملک در سالن هنر که مدتي است به سالن خوشنويسي تغيير کاربري داده، در معرض نمايش بود اما با اين تغيير، آن‌ها به مخزن منتقل شد و تا امروز در مخزن نگه داري مي‌شوند.
 
مهدي يساولي، مدير روابط عمومي کتابخانه و موزه ملي ملک نيز درباره‌ي نمايش اين گلدان‌ها در فضاي موزه‌ي ملک به ايسنا مي‌گويد: قرار است اين دو اثر ارزشمند  تا پايان فصل پاييز به طبقه دوم و بخش هنرهاي تزئيني موزه ملک منتقل و به صورت دائمي در معرض نمايش درآيند.

منبع : خبرگزاري ايسنا

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

  • موزه ملي ملک

    موزه ملي ملک يکي از موزه هاي ديدني تهران به شمار مي رود که  اشياي آن شامل سكه (از جمله سكه‌هاي ولايت عهدي حضرت امام رضا)، فرش، آثار هنري (از جمله 13 تابلو از كمال‌الملك) و ... است.

    0 دیدگاه 8072 بازدید


تگ ها