City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

خانه مستوفي‌الممالک؛ از اولين هاي «فرنگي‌ساز» در تهران (1397/04/30)

عمارت مستوفي‌الممالک در بافت تاريخي سنگلج تهران، جزو معدود بناهاي تاريخي خوشبختي است که به واسطه‌ حضور يک وزير جوان در وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات مي‌تواند از تخريب و هر اتفاق ناگواري جان سالم به در ببرد. داستان اين عمارت هر چند به تازگي بر سر زبان‌ها افتاده، اما به واسطه‌ تکرارش مي‌توان به ابعاد ديگرِ ماجراي اين خانه تاريخي پرداخت.

خانه مستوفي‌الممالک؛ از اولين هاي «فرنگي‌ساز» در تهران

به گزارش بزنيم بيرون ، حميدرضا حسيني پژوهشگر دانشنامه تهران که بررسي کاملي در مورد خاندان مستوفي‌الممالک و عمارت تاريخي منسوب به اين نام انجام داده، در اين زمينه توضيح مي‌دهد.

او در مورد ميرزا حسن مستوفي و منشأ خدماتِ او در تاريخ ايران گفت: «حسن مستوفي فرزند ميرزا يوسف آشتياني – که در سال‌هاي پاياني عمر صدراعظـم ناصرالدين‌شاه بود، در سال ۱۲۵۴به دنيا آمد و چون در سن ۱۲سالگي پدرش را از دست داد، لقب و شغل پدر را به صورت موروثي از آن خود کرد، او در اين سن وارد خدمات ديواني شد و در مقام مستوفي‌الممالک، رياست کل ماليه ايران را برعهده گرفت.

او در سن ۲۶سالگي به اروپا رفت و به مدت هشت سال در کشورهاي مختلف اروپايي مانند فرانسه و ايتاليا سکونت داشت. اين سال‌ها فرصتي بود تا با نظامات سياسي، اقتصادي و اجتماعي اروپا آشنا شود و در عين حال براي پذيرش مسؤوليت‌هاي خطير در دوران پس از مشروطه آمادگي لازم را پيدا کند.

حسن مستوفي پس از برقراري نظام مشروطه و در فاصله سال‌هاي ۱۲۸۶تا ۱۳۰۶خورشيدي در ادوار گوناگون مجلس شوراي ملي به نمايندگي مردم تهران انتخاب شد و جالب اين که به‌رغم موقعيت طبقاتي و صبغه اشراف‌زادگي، از ليدرهاي جريان دموکرات در مجلس بود و گرايش‌هاي سوسياليستي داشت. او در اين دوره مجموعا هشت بار رييس‌الوزرا، شش بار وزير جنـگ،  چهار بار وزير داخله، دو بار وزير مشاور و يک بار وزير ماليـه شد.»

وي اهميتِ حضور حسـن مسـتوفي در تاريخ معاصر ايران را نيز اين‌طور بيان مي‌کند؛ «حسن مستوفي از «برکشيدگان عصر ناصري» و حلقه واسط نظام ديوان‌سالاري قديم و جديد ايران»، «مهره کليدي در ائتلاف نخبگان حاضر در ساختار قدرت و مخالفان دولت قاجار به منظور گذارِ مسالمت‌آميز از نظام سلطنت مطلقه به نظام مشروطه سلطنتي»، «از ارکان دولت‌هاي مشروطه و هم رديف بزرگ‌ترين سياستمداران اين عصر همچون حسن پيرنيا،  احمد قوام، سيدحسن مدرس و محمد مصدق» و «شهره بودن وي به پاکدستي، وطن‌پرستي، دموکرات‌منشي و آزاديخواهي» بيان مي‌کند.

او با تاکيد بر اين‌که حسن مستوفي و پدرش، علاوه بر تاريخ ايران، در تاريخ تهران نيز جايگاه مهمي دارند، توضيح مي‌دهد: «اجراي طرح توسعه تهران در دوره ناصري مشترکا برعهده ميرزا يوسف مستوفي‌الممالک و ميرزا عيسي وزير قرار گرفت. اين خانواده مالک اراضي وسيعي در تهران و شميران و شکل‌دهنده برخي محلات شهر مانند حسن‌آباد، يوسف‌آباد، بهجت‌آباد و ده ونک بودند و وقفيات مهمي را در شهر تهران از خود به جا گذاشتند که مي‌توان به قلعه ارامنه، کليساي ميناس مقدس و بخشي از زمين‌هاي دانشگاه الزهرا در محدوده ونک اشاره کرد.»

وي قدمت اين خانه را که از چند روز گذشته احياي آن در دستور کار وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات قرار گرفته، متعلق به دوره ناصري مي‌داند و مي‌گويد: اين خانه در دوره قاجار در جبهه جنوبي چال‌حصار و در پهنه مياني محله سنگلج قرار داشت. چال‌حصار، چاله بزرگي بود که به عنوان مزبله اهالي سنگلج مورد استفاده قرار مي‌گرفت و حتي امحا و احشاي دام‌هاي ذبح شده را در آنجا مي‌ريختند.

ميرزا يوسف مستوفي‌الممالک، چاله را پُرکرد و روي آن يک باغ عمومي احداث کرد که شايد اولين باغ عمومي شهر تهران و پيشقراول پارک‌هاي امروزي بود.

تقريبا در همان زمان نيز در جنوب چال‌حصار، باغ و عمارتي را براي خود ساخت. در سال ۱۲۷۳خورشيدي فرزند او ميرزا حسن مستوفي، عمارت کنوني را در باغ پدري بنا کرد. البته اين باغ مساحت به مراتب بيشتري داشت اما پس از فوت ميرزا حسن، بخش‌هايي از آن تفکيک و فروخته شد و فقط عمارت اصلي در يک زمين ۱۶۰۰متري باقي ماند.»

اين پژوهشگر دانشنامه تهران «مجاورت خانه‌ي مستوفي‌الممالک با سه محور بزرگ تاريخي فرهنگي و گردشگري کلانشهر تهران با دسترسي مناسب پياده و سواره را از مزيت‌هاي مرمت و احياي خانه مستوفي‌الممالک» مي‌داند.

حسيني با بيان اين‌که خانه مستوفي‌الممالک در محله سنگلج تهران دست‌کم به دو دليل اهميت دارد، توضيح مي‌دهد: «اين خانه به عنوان نمونه‌اي منحصربفرد از نخستين بناهاي «فرنگي‌ساز» در تهران عصر ناصري، داراي ارزش‌هاي معماري و هنري قابل توجه است و از سوي ديگر به يکي از برجسته‌ترين چـهره‌هـاي تاريخ معاصر ايران، يعني ميرزا حسن مستوفي‌الممالک تعلق دارد، اين بحث موضوع اخير آنقدر مهم است که حتي اگر فرض کنيم خانه مستوفي ارزش‌هاي معماري و هنري نداشت، باز هم به دليل پيوند با نام «ميرزا حسن مستوفي»، شايسته حفظ و حراست بود.»

وي همچنين در مورد موقعيت محلي عمارت مستوفي‌الممالک تشريح مي‌کند: «اين خانه در محله سنگلج در غرب تهران قرار گرفته بود که از محلات اعيان نشين شهر به شمار مي‌آمد، براساس آمارهاي مربوط به سالهاي ۱۸-۱۳۱۷قمري با توابع خود داراي ۱۵۵باغ و باغچه بود. برخي از اين باغ‌ها بيش از ده هکتار وسعت داشتند. از اين گذشته عده زيادي از درباريان و ديوانيان به علت نزديکي محله سنگلج به محله ارگ سلطنتي و سهولت دسترسي به محل کار خود در اين محله سکني گزيده بودند که از آن جمله مي‌توان به خانواده‌هايي مانند معيرالممالک، مستوفي‌الممالک، قوام‌الدوله، حاجب‌الدوله و وزير دفتر اشاره کرد.

امروزه عمارت مستوفي‌الممالک، علاوه بر قرار گرفتن در بافت تاريخي مرکز شهر تهران، با سه محور بزرگ تاريخي- فرهنگي و گردشگري پايتخت يعني «محور بازار بزرگ»، «محور ارگ سلطنتي و کاخ جهاني گلستان» و «محور ميدان مشق» مجاورت دارد. عمارت مستوفي دسترسي آساني به اين محورها دارد که مي‌توان در مسيرهاي گردشگري اين سه محور، جذب شود.»

حسيني همچنين بيان مي‌کند: عمارت مستوفي در يک بلوک شهري قرار گرفته که درون آن آثار تاريخي – فرهنگي و جاذبه‌هاي گردشگري مهمي هستند که مي‌توان به آثاري مانند بقعه «امام‌زاده سيدناصرالدين(ع)»، «بازارچه قوام‌الدوله»، «کليساي سورپ گئورگ»، «گذر قلي»، «خانه پدري جلال آل‌احمد»، «مسجد حاج رجبعلي»، «مسجد و مدرسه و آب‌انبار معير» و «سراي ميزاني» اشاره کرد که اين بلوک، از شمال به خيابان پانزده خرداد غربي، از جنوب به خيابان مولوي، از شرق به خيابان خيام و از غرب به خيابان وحدت اسلامي محدود مي‌شود.


منبع : ايسنا

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها