City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

قلعه شياخ؛ شاهکار معماري ساساني در استان ايلام (1395/12/23)

قلعه تاريخي شياخ(شاخ) در شهرستان دهلران به عنوان بزرگترين قلعه تاريخي استان ايلام شناخته مي شود که گردشگران زيادي طي ايام نوروز از اين شاهکار معماري ساساني بازديد مي کنند.
قلعه شياخ؛ شاهکار معماري ساساني در استان ايلام

 باتوجه به وجود رودخانه ها و تپه ماهورهاي تقريباً هم سطح،  اين منطقه قابليت شکل گيري سکونتگاه هايي چون قلعه شاخ و محوطه هاي پيراموني آن در زمان آباداني قلعه را داشته و شرايط بسيار مناسبي براي دامپروري فراهم آمده است.

ساکنان قلعه و محيط اطراف آن بيشتر از طريق دامپروري و شکار امرار معاش مي کرده اند، البته به صورت محدود کشاورزي نيز داشته اند. از ديگر منابع غذايي ساکنان منطقه مي توان به تنوع گونه هاي جانوران قابل شکار در منطقه اشاره کرد.

شرايط محيطي قلعه بسيار سوق الجيشي است و تنها ورودي آن از سمت شمال بوده که آثار برج هاي ورودي تاحدودي برجاي مانده است. اما ديگر بخشها در چهارطرف به صورت ترانشه هاي دره اي و صعب العبور هستند. در خارج از قلعه در پيرامون آن به طور پراکنده آثار معماري و استقرارهايي وجود دارد که در ارتباط با ساکنان قلعه است.

تاکنون بررسي ها و مطالعات باستانشناسي از قبيل گمانه زني، تعيين حريم، نقشه برداري و برداشت پلان قلعه انجام نگرفته است که شايد مهمترين دليل آن عدم دسترسي به قلعه بوده است. فقط تنها جادۀ خاکي عشايري زرين آباد ـ دهلران در دهۀ ۶۰ ايجاد شده که بخش شمال شرق قلعه را نيز تا حد زيادي تخريب کرده است. منبع آبي قلعه ـ همانگونه که ذکر شد ـ رودخانه شاخ است که در فاصلۀ حدود يک کيلومتر برروي تپه ماهورهايي منطقه آب را به داخل منطقه هدايت کرده اند که هنوز آثار بخشهايي از کانال انتقال آب باقيست.

ويژگيهاي معماري قلعه

ساختمان قلعه به صورت شمال- جنوبي به طول تقريباً ۸۰۰ متر و عرض آن به صورت غربي-ـ شرقي به تناسب توپوگرافي از ۷۰ تا ۱۵۰ متر متغير است.

مصالح به کار رفته در بنا شامل سنگ لاشو و گچ نيم کوب است. يکي از خصوصيات اصلي و بارز بنا ساخت باروي آن در چند مرحله است که ارتفاع آن در بعضي از قسمتها به ۷ متر مي رسد.

مرحله اي بودن ساخت بارو بدين شکل است که ابتدا ارتفاع ۲ متر از بارو را به طور سراسري ساخته و در مرحلۀ بعد ارتفاع ۱.۵ تا ۲ متر ديگر را برروي آن ايجاد کرده اند و در مرحلۀ پاياني باز هم به طور سراسري ۲ متر ديگر به ارتفاع بارو افزوده شده است.

بدنۀ داخلي بارو با سنگهاي قلوه، لاشه و ملاط گل و گچ سست ساخته شده و داراي استحکام زيادي نيست. نماي بارو در مرحلۀ بعدي به صورت نسبتاً منظم و صاف با استفاده از سنگهاي لاشه و گچ به صورت محکم تري ساخته شده است.

دور تا دور قلعه داراي برجهايي است که به صورت نيم دايره، به صورت جداگانه به بدنۀ بارو الحاق شده اند که داراي چفت و بست نيستند و به همين دليل درصد تخريب آنها بيشتر بوده استدور تا دور قلعه داراي برجهايي است که به صورت نيم دايره، به صورت جداگانه به بدنۀ بارو الحاق شده اند که داراي چفت و بست نيستند و به همين دليل درصد تخريب آنها بيشتر بوده است. در قسمتهاي مختلف برج و بارو محلهاي سوراخ داربست ها که در حين ساخت برج و بارو به کار رفته اند وجود دارد.

قلعه به دو بخش کلي شمالي و جنوبي تقسيم شده است که بخش جنوبي کوچکتر و احتمالاً حاکم نشين قلعه بوده است. در داخل قلعه به طور پراکنده آثـار معماري وجود دارد کـه بعضي از آنها بـا سنگ و گچ ساخته شده اند. بـه نظر مي رسد ساختمانهاي داخل قلعه در بيشتر قسمتها از خشت و گل ايجاد و به مرور زمان از بين رفته اند. بر اساس شواهد موجود مي توان به حوض آبي ( انبار ) در داخل بنا اشاره کرد که آب را از طريق يک کانال به اين حوض  منتقل مي کرده اند.

در مورد ساختارهاي سازه اي داخل قلعه با توجه به از بين رفتن آنها و عدم مطالعات گمانه زني، کاوش و نوع کاربري آنها نمي توان اظهار نظر کرد. تنها مي توان به ديوار سراسري که بخش جنوبي قلعه (حاکم نشين) را از بخش شمالي جدا مي کند اشاره کرد. به نظر مي رسد در بخش شمالي قلعه که عموم مردم در آن زندگي مي کرده اند از سازه هاي خشتي استفاده شده است. پيرامون قلعه داراي آثار اسقرارهايي است که به نظر مي رسد محل زندگي کوچ نشينان بوده و به طور فصلي در اطراف قلعه اطراق مي کرده اند. با توجه به وجود قبرهايي در داخل قلعه به نظر مي رسد قبرستان اين منطقه داخل قلعه باشد که نياز به گمانه زني و بررسي بيشتر دارد.

با توجه به سبک معماري قلعه مي توان به يقين گفت که بناي قلعه در دوره ساسانيان ساخته شده و بررسي شواهد موجود در آن نشان دهندة ادامة زندگي در آن تا قرن پنجم هجري قمري است.

ملاط گچ به کار رفته در بعضي از بناهاي داخل قلعه با ملاط گچ استفاده شده در بارو متفاوت است که احتمالاً متعلق به بناهاي دورة اسلامي داخل قلعه است.

از مواد فرهنگي يافت شده در قلعه مي توان به جوش هاي فلزي کوره اشاره کرد که وجود کوره ها و کارگاههاي ذوب و ساخت اشياء فلزي را در اين منطقه تأييد مي کند. از شاخص ترين سفالهاي يافت شده در محوطة قلعه، سفالهاي لعابدار قرون اولية اسلامي است.


منبع : خبرگزاری مهر

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها