City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

آداب و رسوم مردم ايلام (1397/04/20)

اين استان از استان‌هاي کمابيش جنگلي ايران است. پيش از دوره رضاشاه به اين ناحيه لرستان پشتکوه مي‌گفتند (به دليل سلطه اتابکان لر بر منطقه ايلام).[۵] پس از شکست مسلحانه ايلات لر و قدرت يافتن حکومت مرکزي در شهريور ۱۳۱۴ ه‍.ش در زمان پادشاهي رضاشاه به موجب تصويب‌نامهٔ هيئت وزيران و به منظور يادآوري عظمت و شکوه تمدن عيلام باستان، نام روستاي حسين‌آباد، به ايلام تغيير يافت و اين روستا به عنوان شهر و مرکز استاني به نام ايلام انتخاب شد
آداب و رسوم مردم ايلام

به گزارش بزنيم بيرون ، از گويش تا رسم و رسوم مردم ايلام اطلاعاتي جالب براي شما در نظر گرفته ايم که به شرح زير است.

گويش

زبان‌هاي گفتاري رايج در ميان آن‌ها لري، لکي، کردي فيلي، کردي کرمانجي و عربي است. لري در بسياري نقاط، لکي در شمال استان، زبان گوراني (گويش کلهري) توسط طايفه مکي، کردي کرمانجي در بخش جنوبي توسط کردان شوهان و عربي در نواحي مرزي تکلم مي‌شود.

  لباس

لباس محلي مردم ايلام در زمانهاي پيشين شامل دستار و شال و ستره و شلوار کردي از جنس کودري و گوردين بوده اکنون در بيشتر روستاها و نيز در بعضي شهرها از شلوار کردي و دستار استفاده مي شود.لباس رسمي امروز در شهرهاي ايلام همان لباس رسمي کت و شلوار ديگر مردم کشور است لباس زنان هم کاملا پوشيده و داراي سربند مخصوصي بوده که همان لباس هنوز در بعضي شهرها و روستاها رايج و شامل کت و گلوني و پيراهن باند تا زير پا مي باشد.اما در شهرها از لباس رسمي چادر و و روسري استفاده مي شود.

عزاداري سنتي «چمر»

سرزمين ايلام با حوزه سياسي فعلي به واسطه همجواري با استانهاي همچون كرمانشاه،لرستان و خوزستان تنوعي از نژادها وگويشهاي ايراني را در خود جاي داده است مردماني كه در اين ديار مي زيسته اند به مانند ساير مناطق همجوار  داراي فرهنگي قوي وآيينهاي سنتي خاص خود بوده كه گاهي از همسايگان خويش به عاريت گرفته و به آن رنگ و بوي محلي داده اند آيين سنتي (چمر) يكي از اين رسوم محلي است كه عده اي را عقيده برآن است كه ابتدا از لرستان وارد ايلام شده ورنگ وبوي محلي (كردي) گرفته است اجراي مراسم اّييني (چمر) در بين جامعه عشايري غرب كشور از ريشه هاي اعتقادي و برخاسته از متن مفاهيم ارزشي اين قوم مايه مي گيرد كه براي تكريم و تجليل نمودن از فقدان شخصيتها، انسانهاي مصلح و خدا جو ، دلاور وشجاع ، متهور و مورد احترام اقشارمردم بر پا مي شود .       

 واژه چمر:

 در لغت نامه هاي مختلف در برابر واژه چمر تعابير و معاني گوناگوني بيان گرديده كه مجموعاً معاني مشترك و مشابهي را شامل مي شود در فرهنگ مردوخ  چمر به معناي دايره و حلقه و(چه مه ري) را دهل عزا ذكر نموده است در لغت نامه دهخدا چمر به معني آشكار و ظاهر و در فرهنگ عميد به معناي محيط و دايره و هر چيز دايره مانند ذكر شده است بطور كلي واژه چمر مي تواند از كلماتي مانند (چه مه ره))يعني (چشم به راه ) و منتظر كسي يا مسافري بودن و يا (چم وچمانن)به معناي خم و خم شدن (كنايه از پشت از غم دولا شدن )گرفته شده باشد.

تعريف چمر:

چمر نوعي مراسم ويژه سنتي و نمايش تصويري و عيني از آيين مرثيه اي و عزاداري محلي است كه مي توان آن را در  قلمرو تعزيه به شمار آورد در مقدمه مقاله  (مراسم چمر در ايلام ) نوشته آقايان فرخي و كيايي چنين آمده است كه : اين سوگ-آواز پيشينه اي كهن دارد , با اساطير آغاز دوره نوسنگي ارتباط مي يابد كه در ايران ، فينيقيه و اسكندريه اين مراسم را بعد از برداشت گندم يعني زمان خشكيدن گياهان انجام مي دادند.

مراسم چمر را به فاصله يك تا سه هفته بعد ازمرگ متوفي انجام مي دهند و سبب اين تاخير آن است كه صاحب عزا پيك هايي را به مناطق و اطراف مي فرستد تا از طوايف و تيره هاي كه با آنان ارتباط دارند براي شركت در اين مراسم دعوت به عمل آورند،براي انجام مراسم چمر احتياج به انجام يك سري كارهاي مقدماتي است كه مهمترين آنها عبارتند از:

تدارك برگزاري مراسم چمر:

در زماني كه جواني شجاع و يا فردي خوشنام دعوت حق را لبيك مي گويد عشيره و طايفه او به فكر انجام چمر مي افتند كه بعد از تصميم گيري،به جمع آوري ملزومات  آن مي پردازند كه به آن اصطلاحاً(خرج چمر) مي گويند.

تعيين و انتخاب چمرگاه:

 انتخاب جايگاه و محل برگزاري مراسم و تعيين (چمرگاه)به اعتبار و نقش عمده آن در ايجاد جاذبه و معرفي هر چه باشكوهتر صحنه مراسم ارتباط دارد به نحوي كه پس از خاتمه مراسم با بجاي گذاردن علايم تصويري تا ساليان دراز اين علايم ضامن و تداعي كننده خاطرات فرد متوفي است.

موعد و زمان برگزاري چمر:

پس از اتخاذ تصميمات لازم در برگزاي مراسم مراتب توسط افرادي كه اصطلاحاً(پيك) مي نامند به اطلاع طوايف و عشيره هاي دور و نزديك جهت حضور و شركت در مراسم چمر رسانيده مي شود.

نحوه حضور و مشاركت در مراسم چمر:

مدعوين به مراسم در گروهاي منظم با لباسهاي تيره و سنتي كه غالباً از ريش سفيدان و مردان و زنان ميانسال طوايف و تيره هاي دور و نزديك مي باشند به صحنه مراسم وارد مي شوندكه هر گروه حامل كمكهاي جنسي مرسوم و مخصوص به خود هستند اين كمكها بيشتر شامل مواد غذاي نظير برنج،گوسفند،روغن،قند و حتي در مواردي هيزم است كه در ليستي كه توسط طايفه صاحب مراسم گرفته مي شود اين كمكها ثبت مي گردد تا در فرصتهاي مقتضي متقابلاً جبران نمايند با انجام چنين رفتاري هزينه برگزاري  مراسم كه از يك حركت و روح تعاون نشات مي گيرد تنها به خانواده متوفي تحميل نخواهد شد با شروع مراسم مدعوين به شرحي كه خواهد آمد با استقبال مخصوص گروه استقبال كننده مواجه مي شوند كه اين استقبال به دو صورت انجام مي پذيرد.

الف -استقبال كنندگان گروه مردان:

اين گروه كه عمدتاً بزرگان قوم خانواده عزادار هستند با لباس محلي و تيره در حالتي كه روي پيشاني و شانه هاي خود را گل گرفته و نوارهايي پهن از سياه چادر را به شيوه حمايل بر تن دارند در مقابل افراد و بزرگان تازه وارد مدعو قرار گرفته و با تكرار كلمه(هي داد هي بيداد)به همديگر تسليت گفته و وارد شدگان نيز از يك ظرف گل كه در يك طشت يا تغاري آماده گرديده به شانه ها و پيشاني خود مي مالند تا مراتب همدردي خود را تجسمي عيني ببخشند استقبال كنندگان مدعوين را به درون سياه چادرهايي كه از قبل آماده شده جهت استراحت و صرف چاي و نهار هدايت مي كنند و پس از پذيرايي از  آنان بر حسب رعايت سن و مقام با اجازه خانواده متوفي توسط شخصي كه يك سيني با يك كارد به همراه دارد به نشانه احترام و پاسخ به عمل ابراز همدردي مدعوين به پاك نمودن گل هاي شانه ها و پيشاني آنها مي پردازند.

ب-استقبال كنندگان گروه زنان:

اين گروه كه از بستگان درجه يك خانواده عزادار هستند با سربندهاي تيره و لباسهاي مشكي و صورت خراشيده  و پيشاني و شانه هاي گل گرفته شده به نحوي كه چادر و عباي مشكي آنها بر روي شانه ها افتاده به استقبال زنان مدعو مي روند و با حركتهاي موزون هر دو دست كه  روي صورت، به صورت مماس فرود مي آيد و با گفتن عبارت(وي وي)واي واي صورت مي گيرد كه اين عبارت به طور ريز و تند و سريع تكرار مي شود سپس زنان مدعو را به جايگاه و يا محل استقرار گروه زنان (مويه خوان يا مور آر )مشايعت و همراهي مي نمايند..

 اجراي مراسم چمر:

در مراحل اجرايي چمر از مجموعه اي از گروهاي مختلف تشكيل مي شود كه شامل گروه صف زنان،صف مردان،زنان مويه خوان،نوازندگان ساز و دهل و گروه شاعران محلي يا به ايشها(بهتر گوها يا رو كرها) است كه هر كدام به طور منظم و در جايگاه مخصوص خود قرار مي گيرد.. در روز موعود با بالا آمدن آفتاب و به نوا در آمدن سرنا و دهل در ميدان چمرگاه بستگان  و اقوام صاحب عزا دور هم جمع شده و در دو صف جداگانه زن و مرد ولي مرتبط به هم بر روي خطي دايره وار در چمرگاه صف مي بندند نخست مردان صف بسته و علمها و كتلها را در قسمتهاي مختلف صف جاي مي دهند سپس زنان در انتهاي صف مردان صف بسته و پارچه اي سياه راجلوي خود مي گيرند و سپس(به ايشها)و(رو كرها) در چند دسته چهار تا شش نفري و معمولاً در دسته هاي مختلف به همراه نوازندگان موسيقي كه آلاتشان دهل و سرنا است به سرودن شعرهاي في البداهه در رثاي متوفي پرداخته كه نوايشان با آهنگي خاص و بسيار غم انگيز خوانده مي شود همسرايان ضمن سرودن همزمان شعرشان به همراه نوازندگاه دهل و سرنا و به آرامي حول ميداني دايره شكل كه صفوف فشرده مردان و زنان ميهمان آن را احاطه كردند به حركت در مي آيند در وسط ميدان با تيرهاي چوبي كوتاه سكويي ايجاد مي كنند كه به (كتل)  معروف است كه البسه و تفنگ و قطار و عكس متوفي را بر روي آن نصب مي كنند اسب متوفي را نيز با پارچه تزئين و تفنگ صاحبش بر روي زين آن قرار مي دهند.سپس زنان جداي از مردان و در گوشه اي از ميدان صفوف فشرده اي را تشكيل مي دهند و  عده اي از زنان كه به (مور آرها) معروف هستند و صداي رسا و دل انگيز دارند به دور كتل حلقه زده و به صورت جمعي يا انفرادي اشعاري غم انگيز در رثاي متوفي مي سرايند در نزديكي ظهر از ميهمانان جهت صرف نهار در سياه چادرهاي كه قبلاً در يك يا دو رديف برپا شده اند دعوت به عمل مي آورند  غذاي چمر معمولاً چلو گوشت است كه در سيني هاي بزرگ و براي هر سه يا چهار نفر يك سيني گذاشته مي شود پيش از غروب آفتاب مردان و زنان گرد علم و كتلها جمع مي شوند و پس از شيون بسيار پيرمردان  قوم كتل خاص مرده را باز مي كنند ومراسم پايان مي يابد اگر مراسم چمر چند روز ادامه يابد هر غروب ميهمانان به خانه خود باز مي گردند اما در آخرين روز به ميهمانان شام مي دهند كه به اين شام(شاو شيم)يا(شاو شين) مي گويند .

در مجموع، مراسم چمر در استان ايلام داراي مفاهيم ارزشي و اعتقادي فراواني نظير:برابري،تعاون،اتحاد،نظم و تعادل و توازن است حركت صفوف مردان و زنان در كنار هم نشانه مساوات و برابري زنان ومردان  در عرصه زندگي است مراسم چمر مجموعه اي از ارزشهاي انساني و اسلامي است كه در قالب حركاتي عيني و ملموس  به تصوير كشيده مي شود تا از اين طريق از حقوق عرفي و شخصيت معنوي عزيزان از دست رفته و انسانهاي مصلح و خداي جوي تجليل شود  با اين اميد كه انشاءاله آثار اين مراسم با شكوه سنتي و اعتقادي منشاء خير و بركت براي انسانها در عرصه فعاليت زندگي و مبارزات اجتماعي گردد.

برگزاري جشن

 در ميان ايلات و عشاير استان همچنان رسمهاي گذشته پابرجاست و مراسم ازدواج بر اساس رسومات برگزار مي شود.

شيريني ‏خوراني

پس از اتمام مراسم خواستگاري و قبول هديه، در روزي معين زنان دو خانواده در منزل پدر دختر جمع مي‏شوند و خانواده پسر يک شال و يک انگشتر و تعدادي پوشاک از قبيل پيراهن، کفش، سربند، گلبندي و مقداري شيريني، قند، روغن، برنج براي خانواده دختر مي‏برند. از اين روز تا هر زمان که مراسم عروسي انجام شود، داماد موظف است به اولياي دختر از حيث درو و خرمن‏برداري و در مواقعي که مهماني براي آنان مي‏رسد خدمت و کمک نمايد و همچنين تمام هزينه و مخارج زندگي دختر به عهده خانواده پسر مي‏باشد.

 دستگيراني

معمولاً دو سه روز قبل از اين مراسم خانواده داماد مقدار کافي قند، چاي، برنج و چند تايي گوسفند (بسته به تعداد ميهمانان) و ساير مواد غذايي به منزل پدر عروس مي‏فرستد و براي روز معين افراد و وابستگان دو خانواده را براي صرف ناهار دعوت مي‏کنند. براي برگزاري اين ناهار سعي مي‏شود که وسايل ساز و دهل روبه‏راه باشد و پايکوبي از برنامه‏هاي اصلي و قطعي اين مراسم است و پس از چند ساعتي که ناهار صرف شد، بزرگان خانواده با بحث و تبادل نظر ميزان شيربها و شيريني و نوع زينت‏آلاتي را که بايد به عروس هديه کرد تعيين مي‏نمايند.

دامادچرانه

پس از اتمام مراسم دستگيراني داماد به خانه عروس دعوت مي‏شود. معمولاً برادر عروس داماد را تا منزل همراهي مي‏کند و مرسوم است که داماد مبلغي پول به عنوان هديه به خانواده دختر مي‏دهد و باز هم رسم است که در موقع عزيمت داماد از خانه عروس، مبلغي بيش از مبلغ تأديه شده به وسيله داماد از طرف خانواده عروس به داماد هديه مي‏شود.

عقد

روز عقد چند نفر از خانواده داماد به خانه عروس مي‏روند و پس از اخذ شناسنامه دختر، همراه با يک يا دو وکيل از خانواده دختر به محضر و يا محل روحاني منطقه مي‏روند و پس از جاري کردن خطبه عقد، دفاتر به امضاي افراد ذي‏ربط مي‏رسد.

عروسي

براي انجام عروسي پس از کسب اجازه پدر دختر، افراد خانواده طرفين براي شرکت در جشن عروسي دعوت مي‏شوند. دعوت‏شدگان سوار بر اسب و قاطر و استر با جلال و شکوه خاصي ضمن شادي و سرور و ترتيب دادن مسابقه اسب‏دواني، به منزل دختر مي‏روند و اندکي در منزل توقف مي‏نمايند. در اين موقع زنان خانواده، دختر را براي حرکت آماده مي‏نمايند. عروس را بر مادياني سوار مي‏کنند و با شکوه و شادي و در ميان هلهله و خواندن آوازهاي محلي و ساز و دهل او را به منزل داماد مي‏برند.

در جلو در منزل فرش يا پارچه‏اي پهن مي‏کنند و در کنار اين فرش داماد يا برادر داماد ايستاده است. به محض ورود کاروان عروس يکي از آنان عروس را از بالاي ماديان پايين مي‏آورد و گوسفندي جلوي پاي عروس قرباني مي‏کند.

پس از صرف شام و انجام مراسم مقدماتي پدر داماد يا بزرگ خانواده داماد، دست داماد را مي‏گيرد و او را به اطاق عروس مي‏برد و دست آنان را در دست يکديگر مي‏گذارد. آنگاه مرسوم مي‏باشد که داماد مبلغي به عنوان «راه‏شرمانه = روسرمانه» به دختر هديه مي‏کند.


منبع : سايت تبيان

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها