City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

وقتي همه مي‌خواهند مثل تهراني‌ها باشند (1394/11/24)

«سازه‌هاي جهاني آبي شوشتر» نخستين قدم براي رسيدن به بافت تاريخي اين شهر است و در اين بافت کم نيستند ديوارهاي قديمي آجري، نم گرفته و رطوبت‌زده، تير چراغ برق‌هاي چوبي، کوچه پس کوچه‌هاي تنگ و باريکي که به دنبال هر ساخت و ساز جديد پهن‌تر شده‌اند...
وقتي همه مي‌خواهند مثل تهراني‌ها باشند

وقتي کوچه‌هاي باريک بافت و خانه‌هاي حياط دار و بزرگ در اين شهر جاي خود را به آپارتمان‌هاي چند طبقه و آجر سه‌ سانتي يا سنگ‌هاي مرمر مي‌دهند، حتما ديگر کسي به فکر «شوادان يا شوادون» نيست، همان زيرزمين‌هاي سرداب گونه‌اي که در دزفول و شوشتر براي فرار از گرماي طاقت‌فرسا در دل زمين حفر ده و نور آن با حفر سوراخ‌هايي در حياط تأمين مي‌شد.

هنوز مردم اين کوچه‌ها در حفظ سنت‌ها تلاش مي‌کنند. هرچند به اعتقاد «ديبا بافان» و «احرام بافان»، روزگار هنر در اين سرزمين تلخ است و معتقدند «هنر يعني هيچ» و توصيه‌شان به جوان‌ترها اين است که دور صنايع دستي را خط قرمز بکشند.

 

 

بافت تاريخي شوشتر

 

دستان پينه بسته و موهاي سفيد پيرمردها و پيرزن‌هاي اين منطقه زياده‌گويي را از هر گردشگري مي‌گيرد. هنوز هم اينجا دوچرخه‌هاي انگليسي قديمي يا هندي پيدا مي‌شود، اين را تعميرکار دوچرخه‌اي مي‌گويد که درست مانند صنعتگر همسايه‌اش از چرخش ايام گله دارد، اما به روزي‌رسان بودن خدا نيز اعتقاد دارد؛ از روزگاري نه چندان دور مي‌گويد که در هر خانه‌اي چندين خانوار فاميلي دور هم زندگي مي‌کردند، اما اين رفتار هم حالا ضد سنت شده است.

 

برخي مغازه‌ها در بافت هنوز نغمه زندگي دارند، تلويزيون، راديو و گرامافون همه چيز در آن‌ها پيدا مي‌شود، گويي اينجا زمان متوقف شده و پيرمرد از روزگار خوشِ قديم اين سرزمين مي‌گويد. از زمان‌هايي که همه دور هم جمع مي‌شدند. او از آپارتمان بدش مي‌آيد و مي‌گويد: «خدا نکند چيزي مُد شود. ديگر شهر و روستا ندارد. همه دوست دارند شبيه تهراني‌ها باشند.»

 

شايد براي همين است که بافت تاريخي شوشتر هم ديگر چشم، روح و احساست را به گذشته نمي‌برد و تنها چيزي که در برخي کوچه‌هايش که چه بسا به خيابان تبديل شده‌اند، از آن مي‌توان ديد نمونه‌اي از کوچه‌هاي «اودلاجان» در تهران است!

 

بافت تاريخي شوشتر 143 هکتار است، اما هنوز ثبت ملي نشده. پروفسور «رومن گيرشمن»، باستان‌شناس نامدار فرانسوي، غار «پبده» در شمال‌شرقي شهر شوشتر را نخستين سکونتگاه انساني در ايران مي‌داند و قدمت سکونت در شوشتر را به 10 هزار سال تخمين مي‌زند.

 

از سوي ديگر براساس برخي منابع تاريخي، مورخان درباره تاريخچه شهرنشيني گفته‌اند: شوشتر را «هوشنگ پيشدادي» بنيان گذاشت، «وقتي وي از شوش به تفرج خارج شد و به دشتي خوش آب و هوا با رودخانه‌اي پر آب و جنگل‌هاي پردرخت رسيد و به آن منطقه صفت افضل بر شوش نسبت داد: "شوش‌تر"».

متون تاريخي بسياري از وجود قلعه سلاسل و نهر دارا يا داريوش در شوشتر خبر مي‌دهند که اين آبادي شوشتر را در دوران هخامنشي اثبات مي‌کند. از دوران اشکانيان نيز باستان‌شناسان اشياء و سفال‌هاي بسياري در محدوده شهر شوشتر کشف کرده‌اند. اما شوشتر در زمان ساسانيان از شهرهاي مهم ايران بوده و توجه حکومت را بسيار به خود معطوف کرد؛ به گونه‌اي که «والرين» امپراطور روم (معروف به قيصر روم) را که شاپور اول ساساني اسير کرده بود به آبادي و عمران شوشتر مي‌گمارد و بنا يا تجديد بناي سد شادروان را به وي مي‌سپارد.

در دوران ساسانيان تأسيسات آبي عظيم و پيچيده‌اي در شوشتر ساخته شد که اکنون از مجموعه آنها به‌عنوان بزرگ‌ترين موزه آبي دنيا ياد مي‌کنند. سدها، پل‌ها، آسياب‌ها و کانال‌هاي بسياري از آن دوران در شوشتر به يادگار مانده‌است.

 

 

بافت تاريخي شوشتر

 

اکنون بافت تاريخي دوره اسلامي با آثاري از دوره صفوي تا قاجار در کنار آثار باستاني خودنمايي مي‌کند. «دل دل»، «خانه کلانتر»، خانه تاريخي «حاج‌ سيد‌ ابوالصمد»، «خانه امين‌زاده»، خانه «حاج شيخ جعفر شوشتري»، «مسجد جامع» خيابان و مسجد و بقعه «عبدالله بانو» ساباط «معين‌التجار»، «مسجد سيد قطب‌الدين‌»، عمارت «مستوفي»، امامزاده «سيدمحمد» بازار و سراي افضل که برخي در تخريب و برخي در شرف تخريب‌اند. شوشتر معماري و بافت شهري سنتي خاصي دارد. بافت سنتي معماري اين شهر متراکم و فشرده‌است. کوچه‌هاي باريک و ديوارهاي بلند و گذرگاه‌هاي تنگ همگي با گذر از «ساباط»ها يا سايه‌بان‌ها به ميدان‌چه‌هاي اصلي شهر ختم مي‌شوند.

 

ساباط‌ها علاوه بر ايجاد فضاهاي خنک در معابر، ارتباط دو منزل را در فواصل مختلف ايجاد کرده و علاوه بر پيوند معماري، زمينه‌اي را براي ارتباط و ساخت طبقات بيشتر فراهم مي‌آورده‌ است.

 

گذرگاه‌هاي باريک با پيچ و شکستگي‌هاي مختلف علاوه‌بر آنکه راه‌حلي براي گريز از گرما و هدايت جريان باد به کوچه پس کوچه‌ها و دهليز و خانه‌ها بوده‌اند، محلات مختلف شهر را به دروازه‌ها و مدخل‌هاي ورودي شهر مرتبط مي‌ساخته‌اند. بافت معماري يک‌دست و همگون با بهره‌گيري از مصالح بومي يعني آجر و خلق نقش‌هاي زيبا و ابتکاري تحت عنوان «خوون چيني» بر سر در بناها، جلوه‌هاي خوشايندي را در معماري اين منطقه ايجاد کرده‌است.

 

«سعيد فلاح‌فر»، کارشناس ميراث فرهنگي درباره اين بافت تاريخي مي‌گويد: در سال‌هاي گذشته به اين شهر سفر کردم، درست زماني که مي‌خواستند از دل بازار شوشتر يک خيابان پهن عبور دهند. شوشتر شهري است که پياده مي‌توان به همه جاي شهر سرکشي کرد؛ يعني از سازه‌هاي آبي شوشتر تا زندان که در انتهاي شهر است تا مسجد. شهري که به لحاظ جغرافيايي بسته است و خيلي وسعت ندارد و حتي اگر بخواهند شهر را توسعه دهند، مانند «شوشترنو» از يک جايي بيرون مي‌زند و در دل شهر نمي‌ماند. در آن زمان من واقعاً فکر کردم چرا شهري که نمي‌تواند اين‌قدر توسعه پيدا کند و دچار ترافيک سردرگم شود، چنين خيابان پهني در دل بافت تاريخي ايجاد مي‌کند؟!

 

وي ادامه مي‌دهد: «شوشتر» به معناي تمام کلمه شهر بود. به نظر من شهري مانند «تهران» ديگر شهر نيست، بلکه مکاني است که خرده شهرها و روستاها را با اتوبان به هم متصل کرده است. شهر يعني جايي که شما بتوانيد پياده به تمام آنچه در شهر وجود دارد دسترسي پيدا کنيد و در اين مورد شوشتر نمونه خيلي خوبي بود.

 

 

«شوشتر نو» را حفظ مي‌کنيم، اما «شوشتر قديم» را نمي‌توانيم

او درباره طرح «شوشترنو» نيز توضيح مي‌دهد: واقعاً تأسف‌برانگيز است که سال‌ها پيش «کامران ديبا» چنين طرحي را با الگوبرداري از بافت تاريخي به اجرا درآورد، اما اکنون ما نمي‌توانيم خود بافت تاريخي را حفظ کنيم. کامران ديبا از الگوهاي بومي معماري مسکوني، موتيوهاي معماري و تکنيک‌هاي اقليمي به خوبي استفاده کرده است. وقتي وارد «شوشتر نو» مي‌شويد، همچنان حس شوشتر را داريد؛ اما در عين حال نظام هندسي طراحي شهري را هم داريد. اما اينقدر اين طراحي با احساس انجام شده که تمام آن اقدامات معماري به شما همان حس بافت تاريخي را مي‌دهد در حالي که اصول معماري مدرن هم در آن رعايت شده است به عبارتي غير ارگانيک است اما حس ارگانيک بافت تاريخي را به شما منتقل مي‌کند.

 

بافت تاريخي شوشتر

 

 

وي درباره اين بافت تاريخي بيان مي‌کند: شوشتر در يک حلقه بسته که از هر سمت به رودخانه و مرز آبي محدود مي‌شود متولد شده و رشد مي‌کند. با توجه به سياست‌هاي کلي دولت‌ها و نوعي تجددگرايي خام و صد البته نه براساس نيازهاي واقعي و دروني شهر و شهروندان، مداخلات وسيعي در شکل شهر صورت مي پذيرد. درحالي که امروزه هنوز پس از گذشت چند دهه تمام طول و عرض شهر را مي‌توان به راحتي و بدون استفاده از وسائط نقليه موتوري طي کرد و عملاً جز در موارد استثنائي نيازي به اين خدمات نيست.

او ادامه مي‌دهد: معابر عريضي در چند دهه گذشته در شهر ساخته مي‌شود و به دنبال خود نوعي نياز کاذب ايجاد مي‌کند که امروزه به معضل ترافيک و راه حل‌هاي مخرب منتهي شده است. دو محور اصلي ايجاد شده به ترتيب يکي در حدفاصل ورودي شهر و آبشارها در جهت شرقي غربي و «امامزاده عبدالله» در جهت شمالي جنوبي کشيده شده‌اند که قاعدتاً به خصوص درمورد محور شمالي جنوبي پيشينه تاريخي و وضوح خاصي در دوره‌هاي ماقبل خود ندارند. همينطور در مورد خيابان هاي کمربندي در مرز شرقي و غربي حلقه شهر شوشتر و انشعابات داخلي آن اين قضيه صادق است.

 

 

امروز چقدر از معماري کم‌نظير بافت دزفول مانده؟

پيش از اين «حسين پنبه دانه‌پور»، عضو شوراي اسلامي شهر شوشتر در شهريور ماه 93 خواستار تجديد نظر در طرح جامع و تفصيلي شهرستان شوشتر شده بود.

 

او در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرد: طرح جامع کنوني مشکلات زيادي براي مردم ايجاد کرده است. طرح جامع و تفصيلي شهر شوشتر چند سالي است که ابلاغ شده ولي به دليل تعيين کاربري‌هاي ناهمگون با شهر مشکلاتي براي مردم به‌وجود آورده است. طرح جامع شهر شوشتر به دليل در نظر گرفتن ضوابط سازه‌هاي آبي و آثار تاريخي محدوديت‌هايي براي ساخت و ساز خانه و... در شهر ايجاد کرده است. خواهشمنديم اين طرح بار ديگر بازنگري شود و مشکلات موجود در آن برطرف شود تا معضلات مردم در شوشتر به حداقل کاهش يابد.

 

اين عضو شوراي راهبردي پايگاه جهاني سازه‌هاي آبي تاريخي شوشتر با اشاره به اينکه برخي از منازل مردم در حريم درجه يک آثار تاريخي است، بيان کرد: بايد اين خانه‌ها و املاک از مردم خريداري شود. در اين زمينه درخواست کرديم تا معاون رئيس جمهور براي تملک اين املاک اعتبار ويژه در اختيار پايگاه جهاني سازه‌هاي آبي تاريخي شوشتر بگذارد. همچنين نگهداري از بافت تاريخي و احياي آن بايد در دستور کار قرار گيرد و در اين زمينه درخواست تامين اعتبار و توجه ويژه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري را داريم.

 

اين در حاليست که «علي‌محمد چهارمحالي»، سرپرست اداره ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري شوشتر نيزدر‌باره نقش دستگاه‌هاي ديگر در حفظ بافت تاريخي به رسانه‌ها گفته است: «‌ما براي مرمت و حفظ بافت تاريخي اين شهر به بودجه ويژه‌اي نياز داريم. با اين حال شهرداري شوشتر نيز به اين مساله ورود کرده و شهرداري بافت تاريخي را راه‌اندازي کرده است. در مجموعه افضل و سراي افضل نيز اتفاقات خوبي در حال شکل‌گيري است. امسال نيز بودجه مرمت براي آن در نظر گرفته است.»

 

 

بافت تاريخي شوشتر

 

در اين بين بر اساس اخبار منتشر شده ، پيروز حناچي معاون وزير راه‌و شهرسازي نيز در جلسه کمسيون ماده 5 که در اهواز برگزار شده است درباره بافت تاريخي شوشتر چنين اظهار کرده است: معماري منحصر به فرد دزفول و شوشتر در جهان نمونه ندارد ولي اکنون چقدر از آن معماري منحصر به فرد باقي مانده است.

 

 

اين‌ها نشانه‌هاي علاقه به نجات بافت تاريخي است

 

از سوي ديگر حسين يوسفي‌فر، معاون پيشين گردشگري شوشتر درباره بافت تاريخي خوشبين است و مي‌گويد: بافت تاريخي پس از ثبت جهاني سازه‌هاي آبي شوشتر بيشتر مورد توجه است چه از طرف مسوولان شهري و چه ميراث فرهنگي. نشانه‌هاي توجه به بخش گردشگري بافت تاريخي شوشتر را مي‌توان در توجه به چند خانه تاريخي به عينه ديد. مرمت آنها از سوي ميراث فرهنگي و واگذاري شان به بخش خصوصي براي بهره ‌برداري و تخصيص کاربري‌هاي متنوع فرهنگي، اقامتي و رستوراني گواه اين سخنان است.

 

او با بيان اين‌که تحقق اين امر بيانگر آن است که نگرش مثبت به بافت تاريخي وجود دارد، اما ملاحظات و شرايط خاصي همواره بر بافت‌هاي تاريخي حاکم است، ادامه مي‌دهد: از نمونه‌هاي موفق مي‌توان به مرمت «خانه قاجاري مستوفي» که به يک سفره خانه سنتي و موزه تبديل شده يا خانه «سرابي» با قدمت 200 سال متعلق به دوره قاجار که پس از مرمت و تجهيز از ابتداي سال 1392 به عنوان اولين «هتل سنتي شوشتر» مورد استفاده قرار گرفته، يا خانه علامه «حاج شيخ جعفر شوشتري» که به منظور احداث موزه مفاخر شوشتر در حال مرمت است. همچنين فاز دوم مرمت منزل چهارطبقه «طبيب» مربوط به دوره قاجار که در مجموعه سراي افضل قرار دارد و براي احداث هتل و اقامتگاه سنتي مجلل در شوشتر به صورت مشارکتي و با همکاري اداره ميراث فرهنگي شوشتر و مالک آن در حال مرمت است.

 

وي تاکيد مي‌کند:‌ اينها همه نشانگر علاقه به نجات بافت تاريخي است، اما بيش از همه بايد به اين نکته توجه داشت که ميراث فرهنگي شوشتر چقدر بودجه براي تأمين اعتبار حفظ بافت تاريخي دارد؟


نویسنده : سمیه ایمانیان
منبع : خبرگزاري ايسنا

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها