City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

خانه‌هاي قديمي زنجان روايتگر تاريخ و فرهنگ (1395/01/14)

زنگان، شهين نام هاي کهن شهر امروزي زنجان است، نام‌هايي که حکايت از قدمت و تاريخچه کهن اين شهر دارد، شهر زنجان امروزي تاريخي کهن والبته تاثيرگذار دررويداهاي مختلف تاريخي داشته است.
خانه‌هاي قديمي زنجان روايتگر تاريخ و فرهنگ

به گزارش بزنيم بيرون ، شهر زنجان تا اواخر قرن نهم هجري قمري غيرمسکوني و مخروبه بود. در دوران صفويه که آرامش نسبي در منطقه‌ها حاکم شد شهر تجديد بنا شده و مجدداً تکاپوي حيات در آن آغاز شد.

با توجه به گزارش سياحان و جهانگردان و هم چنين مطالعه متون تاريخي و بررسي هاي باستان‌شناسي معلوم مي‌شود علي رقم قدمت سه هزار ساله، همه آثار فعلي و بافت شهري نسبتاً جديد است. به عبارت ديگر با عنايت به آنچه که اجمالاً بيان شد شهر زنجان در دوره‌هاي مختلف بر اثر هجوم دشمن تخريب و به مرور شهر جديد بر روي خرابه‌هاي قديمي احياء شده‌است.

بناي دارايي، زنجان

عمارت دارايي در بافت تاريخي شهر زنجان قرار گرفته، ظاهراً اين بخش از شهر در اواخر دوره قاجار و اوايل حكومت رضاخاني تقريباً مقارن با اواخر جنگ جهاني دوم از سوي دولت وقت به صورت مجموعه اي به اماكن و ساختمان هاي دولتي اختصاص مي يابد كه عبارت بودند از عمارت دارايي در باغي معروف به همين نام، بناي دخانيات، اداره غله، انبار قند و شكر. به هر حال تاريخ ساخت بناي دارايي طبق كتيبه اي كه بر فراز سردرهاي ورودي جبهه شمالي و جنوبي بنا نقش شده به سال ۱۳۱۶ هجري شمسي اوائل حكومت رضا خاني باز مي گردد كه از همان ابتدا به امور ماليه اختصاص مي يابد.

عمارت دارائي حاصل فعاليت و نوآوري معماراني چون وارطان هوان سيان، پل آبكار و گابريل گوركيان است كه در دهه هاي نخست سده قرن بيستم تأثير بسيار مثبت و مهمي را بر روي معماري نوين ايران داشتند، دوران فعاليت آنها مصادف با تحولات عميق هنري و معماري در اوائل قرن بيستم در اروپا بود در واقع همزمان با اوج فعاليت معماران بزرگ اروپايي كه همگي از  پيشگامان مكتب هنر نو و جنبش معماري مدرن بوده اند.

بدين ترتيب اين معماران كه از  ارامنه كشور بودند متأثر از اين جريان و روند با فعاليت در رشته معماري به اشاعه اصول و مباني مكتب هنر نو و جنبش معماري مدرن پرداختند و نهضت جديدي را در گستره معماري ايران به وجود آوردند و آثار زيبايي راخلق کردند.

بر اساس اسناد و مدارك موجود عمارت زيباي دارايي يكي ار آثار ارزنده اي است كه در اين رهگذر توسط پل آبكار بوجود آمده و ميرزا محمد علي مستوفي پيشكار خمسه نخستين رئيس ماليه آن بود.

اين اثر به شماره ۲۳۳۵ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است. بناي دارايي در مرکز شهر زنجان و در داخل بافت قديمي شهر، موسوم به سرچشمه واقع  شده که با توجه به بافت فعلي حدوداً در ضلع شمالي شهر که با شيب ملايمي منتهي به ارتفاعات مي شود قرار گرفته است.

بناي دارايي در ضلع شمالي مجموعه تاريخي سبزه ميدان و در قسمت غربي خيابان طالقاني قرار گرفته اين بنا در ضلع شمالي به کوچه دارايي و در قسمت غربي به کوچه کريم انصاري و دادگستري منتهي مي شود. اين بنا با پلاني مستطيل شکل به ابعاد ۱۵ × ۲۲ متر در جهت شرقي به غربي در وسط باغي به مساحت ۱۸ هزار متر مربع واقع شده بود.

با عنايت به نوشته يادبود در قسمت بالاي پنجره طبقه دوم که بيشتر آن از بين رفته در سال ۱۳۱۶ شمسي به عنوان ساختمان اداري ساخته شده  است اين بنا در سه طبقه و با خصوصيات معماري دوره پهلوي (رضا خان) از قبيل پنجره هاي متعدد، تراس، قرينه سازي در طبقات، ساخته شده. با عنايت به نوع معماري و خصوصيات بارز آن به راحتي مي توان نفوذ شيوه هاي معماري اروپا را در معماري اين بنا تشخيص داد. از جمله مصالح بکار رفته در بنا مي توان سنگ، آجر، آهک، سيمان، آهن را نام برد.

 اين اثر به شماره ۲۳۳۵ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است. با توجه به اينکه بناي مزبور تحت اختيار اداره کل امور اقتصاد و دارايي استان است اقداماتي نيز در زمينه مرمت اندام بنا در زمينه حفظ ظاهري و نماي بنا انجام داده است.

در رابطه با تعميرات مي توان به دوخت و دوزهاي اندام يا بندکشي هاي انجام شده و تعمير حوض شمالي و تخريب حوض جنوبي اشاره اي داشت. همچنين بناهاي نه چندان موزون در حياط آن احداث شده است.

خانه بهمني، زنجان

خانه بهمني مربوط به دوره پهلوي اول است و در زنجان، خيابان امام (ره)، خيابان خواجه نصير طوسي، کوچه توفيقي، پ ۷۸/۱، ۷۸ واقع شده و اين اثر در تاريخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ۲۰۱۵۰ به‌عنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

خانه توفيقي، زنجان

با عنايت به موقعيت گسترش شهر در جهت شرقي و غربي و وجود رود خانه معروف زنجان چاي در جنوب شهر و همچنين مد نظر قرار دادن رشته كوه هاي ضلع شمالي شهر بناي توفبقي در قسمت شرقي شهر و در حد فاصل رشته كوههاي مزبور رودخانه زنجان چاي (در قسمت شمالي رود خانه) واقع است. بناي توفيقي در بافت قديمي شهر در محله معروف به غريبيه بالا كه به محله خرابه رجي نيز مشهور بوده، قرار دارد. اين بنا از شمال غرب نزديك به دروازه رشت و از جنوب نزديك به دروازه رشت و از جنوب نزديسك به دروازه قزوين است.

بناي توفبقي از جمله بناهاي اواخر دوران قاجار و اوايل پهلوي بوده كه اين امر با توجه به نوع معماري و تزيينات بكار رفته در آن بخوبي مشاهده است بناي توفبقي از جمله بناهاي اواخر دوران قاجار و اوايل پهلوي بوده كه اين امر با توجه به نوع معماري و تزيينات بكار رفته در آن بخوبي مشاهده است. شماره ثبت اين اثر ۲۶۶۴ به تاريخ ۲۵. ۱۲. ۷۸ است.

بطور كلي بناي توفيقي از نقطه نظر سبك معماري و سياق تزئيني مصاديق الگوي متقارن معمول و رايج در اواخر قاجار و اوائل پهلوي ساخته شده اند است. اين تقارن در شيوه معماري داخلي و سبك تزئيني در نماي خارجي به نقطه اوج مي رسد. لمبه كاري شده با طرحها و رنگ هاي زيبا در نماي داخلي و سقف و همچنين بخش هاي آجر كاري شده در طرحها و موتيف هاي تزئيني متعدد، از جمله شاخص هاي معماري و شيوه تزئيني اين اثر تاريخي است.

اين بنا منزل مسكوني مرحوم علي اكبر خان توفيقي نخستين شهردار و رئيس بلديه شهر زنجان بوده است. در حال حاضر بنياد شهيد استان زنجان در نظر دارد از بناي مزبور به عنوان گنجينه آثار شهيدان استان استفاده و بهره برداري کند و بدين منظور نيز اقداماتي اجرايي را در زمينه مرمت، باز سازي و استحكام بخشي بنا انجام داده است.

اولين نكته اي كه در بدو ورود به منزل توفيقي نظر هر بيننده اي را به خود جلب مي نمايد، حجم پيش آمده تالار طبقه اول با ستون هاي گرد آجري آن در قسمت ورودي ساختمان است، در واقع پر كار ترين بخش نماي اين ساختمان از نظر كار نماسازي با آجر همين حجم بيرون زده تالار است آجر چيني رخبام در نماي جنوبي و همچنين آجر كاري ساده و مختصر دو طرفدر اصلي، در جبهه جنوبي از جمله بخشهاي تزئيني بنا است، از ديگر موارد تزئيني اين اثر مي توان بوجود تزئينات گچبري، نگارها، گچكاري ديوارهاي طبقه اول در محل تلاقي سقفهاي كاذب استفاده از لمبه با طرح ها و رنگهاي زيبا و بكار بردن آجر هاي تزئيني به شكلهاي قاب بندي در طرحهاي مختلف به سبك تزئين بي نظير آن اشاره کرد.

با عنايت به بررسي به عمل آمده مالكيت بنا در حال حاضر به نام بنياد شهيد انقلاب اسلامي استان زنجان است و همانطوريكه قبلاً ذكر شده اين بنياد در نظر دارد گنجينه آثار شهداي استان را در اين بنا دائر  کند.

در زمينه ثبت اين اثر در فهرست آثار تاريخي نيز تا بحال اقدامي صورت نپذيرفته است. بناي توفيقي تا چند سال اخير بصورت منزل شخصي فعال و قابل استفاده بود.

نظر به اينكه بناي مزبور منزل اولين شهردار زنجان (آقاي اكبر توفيقي) است و از آنجائيكه نامبرده فردي خير باني بناهاي عام المنفعه ديگر همچون رختشويخانه، كارگاه و غيره ... در سطح استان بوده كه تماماً يا در فهرست آثار ملي ثبت شده و يا در حال ثبت است لذا ضروري بود تا منزل شخصي وي نيز در فهرست آثار تاريخي كشور به ثبت برسد.

خانه خديوي، زنجان

بناي خديوي در ضلع شمال غربي خانه ذوالفقاري و در سمت جنوبي خيابان هفت تير واقع شده است.

نظر به اينكه هيچگونه كتيبه يا نوشته اي كه دال به زمان ساخت بنا باشد به دست نيامده زمان دقيق ساخت بنا بر ما مشخص نيست لذا با عنايت به سبك و نوع سنگ به نظر مي ايد در اوائل پهلوي ساخته شده است. خانه خديوي از جمله بناهايي است که متاثر از الگوهاي رايج از غرب با حفظ سنت هاي هنري و تزئيني ايراني و ملهم از شيوه هاي محلي اين سامان در عرصه معماري ايران شكل گرفته است. اين عمارت به صورت دو اشكوبه ساخته شده است. بنا در حال حاضر به صورت مسکوني بوده و در اختيار مالك (آقاي خديوي) است.

بناي خديوي را مي توان يك نمونه كامل از نظر تزئينات دانست كه در اوائل پهلوي در اين استان ساخته شده است. از جمله تزئينات اين بنا مي توان به آجرکاري هاي نما، گچ بري هاي زيبا و ستون ها و نماها، لمبه کاري با نقوش متنوع، وجود ايوان که برروي شش ستون چوبي با پوشش گچي استوار شده و همچنين به وجود نرده هاي تزئيني اشاره کرد.

شيخ الاسلام، زنجان

خانه شيخ الاسلام بر روي يك شيب ملايم قرار گرفته كه اين در ضلع شمالي به خيابان امام و در جنوب به كمربندي خيام مي رسد. اين بنا در مجموعه حريم بازار واقع شده كه در ضلع شرقي آن خيابان فردوسي و در ضلع شمالي مجموعه بازار تاريخي و خيابان ضيائي است. در ضلع غرب كوچه شيخ الاسلام و در جنوب نيز به بافت قديمي و كوچه حسينيه منتهي مي‌ شود.

منزل شيخ الاسلام به سبك خانه هاي قديمي زنجان و با مصالح سنگ، آجر و ملاط در يك طبقه كار شده است 

باتوجه به تحقيقات به عمل آمده بناي مزبور در سال ۱۱۳۶ ه. به دستور باني، مرحوم شيخ الاسلام كه يكي از علماي بزرگ زنجان بوده براي سكونت ساخته شده است.

منزل شيخ الاسلام به سبك خانه هاي قديمي زنجان و با مصالح سنگ، آجر و ملاط در يك طبقه كار شده است. ورودي در ضلع غربي و اتاقها برگرد حياطي مشجر واقع شده و تالار اصلي در ضلع شمالي بنا با تزئينات گچبري و سقف لمبه كاري شده خودنمائي مي كند. در ضلع جنوبي حياط تالار است كه متاسفانه در حال حاضر بصورت انباري مورد استفاده است. اين تالار نيز داراي گچبري بسيار زيبا با نقوش گياهي و حيواني و مقرنس است. بنا بصورت مسطح با تيرهاي چوبي و پوشش ملاط كاه گل بوده که در سالهاي اخير با پوششي از اسفالت ايزولاسيون شده است.

اين بنا در حال حاضر نيز بصورت مسكوني و تحت اختيار يكي از شركاء  (آقاي آدقلي) است. خانه شيخ الاسلام از جمله ابينه قديمي با تزئينات حائز اهميت بوده كه مي توان از آن به عنوان يك نمونه كامل از تزئينات خانه هاي قديمي استان زنجان نام برد.

با عنايت به ورثه اي بودن بنا و همچنين عدم رسيدگي لازم جهت حفاظت آن، متاسفانه در قسمتهاي زيادي از تزئينات دستخوش تخريب و فرو پاشي گرديده كه رسيدگي و استحكام بخشي اندام و تثبيت تزئينات باقي مانده ضروري مي نمايد.

نظر به اينكه بناي مزبور محل سكونت و تدريس مرحوم شيخ الاسلام كه يكي از علماي بزرگ و بنام زنجان است بوده و همچنين با عنايت به علاقمندي ورثه جهت حفاظت بنا و همچنين پيشنهادهاي مكرر آنها در رابطه با هديه بنا به سازمان ميراث فرهنگي ثبت اين بنا در فهرست آثار تاريخي كشور قابل توجه و لازم است. با عنايت به بررسي به عمل آمده توسعه اي در بنا صورت نگرفته و در رابطه با تعميرات انجام شده مي توان به ايزو لاسيون بام كه با آسفالت انجام شده و سيمانكاري نماي اتاقهاي ضلع شمالي، گچكاري تالار ضلع شمالي و غيره... ه. اشاره کرد.

خانه معين، زنجان

اين خانه در ضلع جنوب غربي زنجان و در مجاورت شمال رود خانه زنجانرود وغرب پل سردار خانه و باغ معين در اواخر دوران قاجاريه توسط حاج محسن معين التجار که يکي از معتمدين و متمولين شهر زنجان بوده، بنا شده است.

اين اثر تاريخي از دو قسمت خانه و باغ تشکيل شده که لمبه کوبي هاي زيباي سقف و سر ستون هاي منقوش از تزيينات شاخص اين بنا است. خانه در وسط باغي مشجر قرار دارد که يک حوض با چند جوي انشعابي، آب را به نقاط مختلف باغ هدايت مي کنند.

عمارت ذوالفقاري، زنجان

در مرکز بافت قديمي شهر زنجان مجموعه تاريخي ذوالفقاري واقع شده است که هم اکنون اين مجموعه تقسيم شده و قسمت هايي از آن از بين رفته است. از جالب ترين بنا هاي باقي مانده اين مجموعه، بناي تاريخي مرکز مجموعه بيروني است.

اين بنا در دو طبقه و يک سردابه ساخته شده، پلان بنا ايراني و سبک ساختماني آن تقليدي از بناهاي گوتيک اروپا است. اين مجموعه داراي دو طبقه است. در طبقه اول قسمت اداري و حسابداري قرارگرفته و در طبقه دوم (که داراي دو راه پله است) تالارهاي پذيرايي، اطاق ها ي خواب، ا طاق هاي نيشيمن و سرويس هاي بهداشتي قرار دارد.

سقف اطاق ها در طبقات به طرز زيبايي لمبه کوبي شده و شامل طرح هاي هندسي و گره سازي است. تزيينات داخل بنا در طبقه همکف، کاشيکاري به سبک قاجاراست که طرح معروف لوتوس (نيلوفر آبي) مي شود.

اوج تزئينات بنا در نماي جنوبي تمركز يافته بدين ترتيب كه سطوح خارجي به صورت يكپارچه مزين است به انواع آجر چيني (آجر تراش ساده، نقش دارو آجر مهري) دوره قاجار. عمارت ذوالفقاري قابل مقايسه با عمارت قوام السلطنه (موزه آبگينه) است. اين اثر به شماره ۱۸۵۲ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.


منبع : خبرگزاري مهر

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها