City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

دژ تسخير ناپذير ايراني دروازه هايش را به روي گردشگران گشود (1395/01/15)

شهرستان کلات از دژهاي تسخيرناپذيري است که تيمور با ۱۴ بار لشکرکشي در برابر آن شکست خورد، اين دژ در عصر سامانيان پناهگاه سرداران و امروز به محلي براي عاشقان طبيعت گردي تبديل شده است.
دژ تسخير ناپذير ايراني دروازه هايش را به روي گردشگران گشود

به گزارش بزنيم بيرون ، شهرستان کلات در خراسان رضوي از شرق و شمال به کشور ترکمنستان، از غرب به شهرستان هاي مشهد و چناران و از جنوب به سرخس محدود شده است.

کلات در ميان رشته کوه هزار مسجد قرار گرفته و اين رشته کوه از جانب جنوب غربي حائلي طبيعي است که اين شهر را از مشهد و چناران جدا ساخته است.

آب و هواي کلات معتدل کوهستاني است و باران هاي مستمر بهاري و پاييزي باعث سرسبزي دامنه ها و کوهپايه ها شده و گله داري و دامداري را در منطقه رونق داده است.

رودخانه پر آب ارچنگان و ايده ليک و دره قره سو از نواحي خوش آب و هواي کلات به شمار مي روند.

شهرستان کلات شامل دهستان هاي لايين، کبود گنبد، پساکوه و زاوين است که مجموعاٌ داراي ۱۴۰ پارچه آبادي و در حدود ۱۰ هزار نفر ساکنين شهري و ۴۰ هزار نفر در بخش ها و روستاها سکني گزيده اند.

 

پيشينه تاريخي

کلات در لغت به معني آبادي و زيستگاهي بر فراز کوه است. نخستين بار نام کلات در شاهنامه حکيم ابوالقاسم فردوسي در داستان هاي حماسي فرود پسر سياوش آمده است.

در عصر سامانيان نيز کلات پناهگاه سرداران آن دوره از جمله ابوعلي سيمجور و فائق الخاصه بوده و از دوران سلجوقي نشانه هايي مانند بند نادر برجاي مانده که اهميت آن دشت را نشان مي دهد.

در دوران ايلخانان مغول کلات از اهميت زيادي برخوردار بوده به طوري که تاسيسات دروازه ارغون شاه به دوران ايلخاني نسبت داده مي شود. کلات در عصر تيمور در برابر حمله وي به سختي مقاومت کرد  آن چنان که در کتب تاريخي آمده است تيمور چهارده بار به دژ کلات يورش برد و هر بار شکست خورد اما بيش از همه دوره ها، در زمان افشاريان از اعتبار خاصي برخوردار گرديد و دليل آن را بايد در ديواره هاي طبيعي و دروازه هاي قابل کنترل دانست که کلات به عنوان محل سکونت نادر و ذخاير ارزشمند وي انتخاب گرديد.

  عمارت خورشيد

اين بنا که در بين مردم به قصر خورشيد معروف گرديده يک برج مقبره نيمه تمام است که در ميانه شهر کلات واقع شده است.

بناي عمارت خورشيد از گور تيمور در سمرقند اقتباس شده اما پوشش خارجي گنبد بر فراز برج اجرا نشده و بنا نيمه تمام مانده است.

عمارت خورشيد در حال حاضر داراي سردابه اي متشکل از هشت فضاي بهم پيوسته پيرامون آن و فضاي آرامگاهي بر روي سکويي هشت ضلعي مي باشد که ايوانچه ها و اتاقک هايي آن را محصور کرده اند.

تزيينات عمده عمارت شامل نقوش حجاري شده اي بر روي ديواره هاي بيروني است که نقوش گلدان هايي با شاخ و برگ افشان و ميوه هاي غير بومي گرمسيري و پرندگان متعدد بر آن حجاري شده است.

در قسمت بالاي طاق نماها نقوش ساده اسليمي جلب نظر مي کند. براساس مطالعات باستان شناسي اين بنا در ابتدا نيز مقبره اي مربوط به عصر ايلخاني بوده که در زمان افشاريه بناي کنوني بر شالوده ي بناي قديمي ساخته شده است.

 

 

مسجد كبود گنبد

در فاصله حدود ۲۰۰ متري شرق عمارت خورشيد، مسجدي چهار ايواني قرار دارد که به دليل رنگ کاشي هاي گنبد آن، کبود گنبد ناميده شده است.

احتمالاٌ در اين مکان ابتدا آرامگاهي متعلق به دوره ايلخاني وجود داشته که ساختار مسجد در دوره هاي بعد از آن تبعيت کرده است.

زيبايي اين مسجد مرهون کاشي هاي رنگي است که در تزيينات آن بکار رفته است. در مجاورت مسجد حمام کوچکي قرار دارد که هنوز پابرجاست و قابليت اين را دارد که به آن کاربري جديد داده شود.

 

دربند يا دروازه ارغوان شاه

اين دروازه، ورودي اصلي دژکلات مي باشد که در سمت غرب آن قرار دارد.

به دليل جايگاه مهمي که در کلات داشته تاسيسات و استحکامات دفاعي در آن ايجاد شده است. از بقاياي اين دروازه شالوده ي ديوارهايي از ساروج و سنگ و برج ديده باني در کنار يک مجموعه معماري خشت و گلي مشاهده مي شود. براساس شواهد موجود اين دروازه مربوط به دوره ايلخاني بوده که در زمان نادرشاه افشار مرمت شده است.

 

كتيبه نادري

در ابتداي دروازه ارغون شاه و بر بلنداي ۱۵ متري از کف رودخانه، کتيبه اي به خط نستعليق با حاشيه و قاب مزين به نقوش اسليمي بر ديواره صخره اي ايجاد شده که ۲۴ بيت شعر از سروده هاي گلبن افشار، در مدح نادرشاه است. بيت اول سروده فارسي و ساير ابيات ترکي مي باشد. گويا اين کتيبه نيز ناتمام مانده است.

منطقه ييلاقي لايين

منطقه ييلاقي لايين در ۳۰ کيلومتري شمال شرقي کلات واقع شده است. در اين منطقه رودخانه اي پر آب جريان دارد که از لايين کهنه تا روستاي سنگ ديوار را مشروب مي کند.

آب و هواي معتدل کوهستاني و آب فراوان اين ناحيه را به سرزميني سبز مبدل کرده است.

در ارديبهشت ماه هرسال با شکفتن شقايق هاي وحشي، اين مکان با دشتي از گل هاي سرخ شقايق فرش مي شود که منظره آن هر گردشگري را شگفت زده مي کند. در منطقه لايين روستاهاي خوش آب و هوايي با تنوع گياهي بسيار و مزارع پربار شالي همچون روستاي چهارراه، سيني کهنه، بابا رمضان، سنگ ديوار، لايين کهنه و لايين نو قرار دارند.

 

ابريشم بافي كلات

از جمله مهمترين هنر سنتي مطرح در منطقه کلات ابريشم بافي است و زاوين در کلات مرکز بافت ابريشم محسوب مي گردد.

هنرمندان ابريشم باف زاويني در بافته هاي خويش از رنگ هاي درخشان مشکي، سبز، زرد، سرمه اي و سفيد استفاده مي کنند.

طرح هاي هندسي اين بافته ها قابل مقايسه با قالي و گليم مي باشد. اين نقوش برگرفته از محيط پيرامون و عوارض طبيعي هستند. همچنين در شهرستان کلات علاوه بر هنر ابريشم بافي هنر بافت گليم هاي پر نقش و نگار در روستاهاي قلعه زو و آغداش از اعتبار خاصي برخوردارند.

تاسيسات دفاعي دروازه نفته

بريدگي ديوار شمال دژ کلات در ناحيه شمال شرقي امکان عبور و مرور را به داخل دژ فراهم آورده است.

اين معبر که دومين ورودي اصلي کلات مي باشد به دروازه نفته شهرت دارد. تاسيسات دفاعي منفصل و منحصر به فردي است که اين تاسيسات، دفاعي عامل را در دروازه نفته ايجاد مي کرده است و شامل برج هاي ديده باني استوانه اي شکلي در دو طرف دروازه با تيرکش (مزغل) و سنگر دفاعي مستحکمي در سه طبقه مي باشد. به نظر مي رسد اين تاسيسات بسيار قديمي تر از دوران افشاريه مي باشد، اما در دوران نادرشاه دوباره مورد استفاده قرار گرفته و مرمت شده است .

بند نادري

در ميانه دشت کلات و در مسير رودخانه کلات که از غرب به شرق جاري است، بندي آجري برپا شده که آب هاي جاري رود کلات را مهار مي کند. اين سازه اگر چه گنجايش زيادي نداشته اما به خوبي آب هاي جاري را در سطح دشت مي گسترانيد و زمين هاي زراعي دشت کلات را سيراب مي کرده است.

اين سازه معماري به عنوان پل آب به کار مي رفته و اگر چه آن را به دوره افشاريه نسبت مي دهند اما شواهد معماري مبين اين است که احتمالاٌ بند نادري در دوران سلجوقيان بنيان گذاشته شده و در دوره هاي بعد مرمت شده است.

سوغات و ره آورد سفر

از سوغات مشهور شهرستان کلات انواع بافته هاي رنگارنگ ابريشمين است که در زاوين توليد شده و عشاير کرد با استفاده از اين پارچه ها لباس هاي محلي خاص مردم کرمانج را مي دوزند. داشتن نمونه هايي از اين البسه زيبا مي تواند دلخواه هر گردشگري باشد که به کلات وارد مي شود.

آبشارهاي دره قره سو

دره قره سو تقريباٌ در ۱۰ کيلومتري غرب شهر کلات واقع شده است. اين منطقه کوهستاني پر آب و مصفا مکاني جذاب براي گردشگران بوجود آورده و آبشارهايي ديدني و زيبا را در دل خويش جاي داده است. در راه کوهستاني دره ي قره سو، بر ديواره هاي سنگي نردبان هاي فلزي نصب گرديده تا مسير رفت و آمد و دسترسي به آبشارها را براي گردشگران آسان تر کند.

 

 

 

آداب و رسوم مردم كلات

در منطقه کلات زبان و لهجه هاي مختلفي رايج است که از ميان آنها مي توان به ساکنان فارسي زبان، ترکي زبان و کرمانج اشاره کرد.

پيشه کلاتي ها با توجه به شکل جغرافيايي و آب و هواي منطقه عمدتاٌ کشاورزي، دامداري، باغداري و بويژه شاليکاري مي باشد.

محصول برنج کلات از انواع بسيار مرغوب برنج در ايران به شمار مي رود. جشن هاي عروسي بويژه در روستاها با مراسم ويژه اي از قبيل اجراي رقص هاي سنتي و آئيني و کشتي با چوخه، همراه است. طب سنتي در اين منطقه کاربرد ويژه اي دارد و هنوز مداوا با داروهايي از قبيل کات کلوخ، قدومه کلاتي، استاقدوس و مانند آنها در بين مردم رواج دارد. همچنين سنت همياري (ياوري) در کاشت، داشت و برداشت غلات در منطقه کلات مورد احترام برزگران و کشاورزان مي باشد.

برج و باروي كلات

پيرامون دشت کلات را کوه هاي مرتفعي فرا گرفته که دژ طبيعي تسخير ناپذيري را تداعي مي کند.

از آنجا که دژ کلات منطقه اي دست نيافتني بوده، رخنه هاي موجود در اين ديواره طبيعي با ايجاد بارويي سنگي ترميم شده اند. اين بارو در بعضي نقاط بيش از يک متر ضخامت و يک متر ارتفاع دارد و برج هاي استوانه اي و قراول خانه هايي در آن تعبيه شده است. اين بارو احتمالاٌ قبل از افشاريه ساخته شده و در زمان نادرشاه ترميم و بازسازي گرديده است.

آس باد خشت

بقاياي اين سازه بادي در مجاورت روستاي خشت و در جبهه شمالي دژ کلات و در ۱۳ کيلومتري عمارت خورشيد، بر فراز طاقديسي به ارتفاع ۲۲۰۰ متر از سطح دريا قرار گرفته است. در جبهه شمال غربي دشت در روستاي خشت بخشي از ديوارهايي برجاي مانده که نزد اهالي به آس باد معروف است. در حال حاضر فقط توده اي از مصالح ساختماني و اندکي از ديواره هاي بنا برجاي مانده است که اظهار نظر قطعي درباره مجموعه بنا را دشوار ساخته است.

بقاياي ارگ فرود

ارگ فرود در سمت شمال غربي شهر کلات و در حدود يک کيلومتري شمال روستاي گرو بر فراز ارتفاعات مشرف به دشت ترکمنستان قرار دارد.

از اين ارگ بقاياي معماري درهم ريخته اي برجاي مانده که در ميان آنها نشانه هايي از آب انبارهاي اندود با ساروج و شالوده ي ديوارهاي سنگي قابل تشخيص است. سفال هاي پراکنده بر سطح اين تپه به پيش از اسلام باز مي گردد و مشابه سفال هاي دوران ساساني مي باشد.

 

 

اقامتگاه نادر

مجموعه آثاري که به اقامتگاه نادر معروف مي باشد در غرب روستاي خشت و به فاصله کمي از آن قرار گرفته است، از اين مجموعه در حال حاضر بقاياي ديواره هاي سنگي تالارهاي بزرگي باقي مانده است که سنگ هاي حجاري شده ي برجاي مانده حکايت از آن دارند که ديواره اقامتگاه نادر همانند آرامگاه او با سنگ هاي حجاري شده مزين بوده است.

آبشار اورتكند

يکي ديگر از جاذبه هاي گردشگري در شهرستان کلات آبشار «اورتکند» و مناظر زيباي اطراف آن است.

اين آبشار نسبتاٌ مرتفع که از ميان کوه هاي سرسبز منطقه اورتکند به پايين مي غلتد چشم اندازي بديع و شگرف در اين ناحيه بوجود آورده است. منطقه اورتکند به دليل داشتن ارتفاعات و ناهمواري هاي طبيعي همواره مورد علاقه کوهنوردان و ورزشکاران نيز بوده است. اين مکان در ۵۰ کيلومتري جاده مشهد به کلات واقع شده است.

 


منبع : خبرگزاري مهر

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها