City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

حيات نادرترين گونه تمساح در جنوب سيستان و بلوچستان (1395/06/13)

گاندو يا تمساح پوزه‌کوتاه (نام علمي: Crocodylus palustris) نوعي کروکوديل بومي شبه‌قاره هند و مناطق اطراف است که در کشورهاي هند، بنگلادش، پاکستان، ايران، سريلانکا و برمه زندگي مي‌کند. گاندو تنها کروکوديل بومي پاکستان و ايران و بزرگ‌ترين خزنده اين دو کشور و همچنين پرشمارترين کروکوديل در کشور هندوستان است.
حيات نادرترين گونه تمساح در جنوب سيستان و بلوچستان

به گزارش بزنيم بيرون ، گاندو گوشتخوار و شکارچي کمين‌گر است و رژيم غذايي متنوعي شامل انواع ماهي‌ها، خزندگان و پستانداران دارد. گاندوهاي کوچک بيشتر از حشرات، دوزيستان، سخت‌پوستان، ماهي‌هاي کوچک و گاندوهاي بالغ هم از پرندگان، خزندگان، ماهي‌ها و انواع پستانداران تغذيه مي‌کنند.

 

در واقع بيشتر مهره‌داراني که به آب‌هاي محل زندگي گاندو نزديک مي‌شوند، ممکن است به درون آب رفته و خوراک اين تمساح شوند. در کل وجود گاندو در برکه‌ها و استخرها تهديدي براي مردم محلي نيست، به طوري که حتي بچه‌ها در اين برکه‌ها شنا کرده و زنان با آسودگي خاطر در کنار برکه‌ها به شستن ظرف و لباس مي‌پردازند.

 

گاندو حيواني کاملاً اجتماعي است. با توجه به تحرک پايين و خونسرد بودن مصرف غذايي گاندوي بالغ به‌طور متوسط روزانه ۱.۵ تا ۲ کيلوگرم گوشت است.

 

از رفتارهاي جالب اين حيوان حفر کانال‌هاي عميق در کنار رودخانه‌ها و آبگيرهاي محل زندگي خود است. گاندوها با حفر اين کانال‌ها که چندين متر عمق داشته و طول آنها تا ۱۵ متر مي‌رسد، هم پناهگاهي براي زندگي و استراحت خود در ساعت‌هاي گرم روز تهيه مي‌کنند و هم از تبخير آب جلوگيري کرده و با ذخيره آب در کانال‌ها به حفظ آب برکه‌ها و تالاب‌ها در فصل‌هاي گرم و ايام خشکسالي کمک مي‌کنند. همين دليل بلوچ‌ها علاقه زيادي به اين حيوان دارند و معتقدند که «هر جا گاندو باشد آب فراوان است».

 

گاندو در ايران

 

به گاندو در ايران، تمساح ايراني نيز گفته مي‌شود. زيستگاه اصلي اين تمساح ۳۸۰ هزار هکتار مساحت دارد که بخشي از آن در چابهار و بخش ديگر آن در شهرستان سرباز قرار دارد. اين مناطق با نام منطقهٔ حفاظت شدهٔ گاندو تحت حفاظت سازمان محيط زيست ايران قرار دارند. بيشتر اين تمساح‌ها در برکه‌هاي ميان راسک و باهوکلات و باتلاق‌هاي دلگان و کلاني (در جنوب استان سيستان و بلوچستان) متمرکز هستند. تعداد اين گونه در ايران حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ رأس برآورد مي‌شود. در گذشته‌هاي دور قلمرو زيستي اين تمساح تا سواحل جنوب عراق نيز امتداد داشته‌است.

 

در اين منطقه رابطه مردم بومي با گاندوها بسيار خوب است. آنها اين حيوان را مقدس دانسته و از آسيب رساندن به گاندوها خودداري مي‌کنند و حتي در زمان خشکسالي براي انتقال گاندوها از برکه‌هاي خشک شده به برکه‌هاي پرآب‌تر و تامين غذاي گاندوها اقدام مي‌کنند. در نتيجه خطري از ناحيه انسان گاندوها را تهديد نمي‌کند و تاکنون شکار اين حيوان در ايران مشاهده نشده است.

 

مشکل اصلي گاندو در اين منطقه خشکسالي و کم‌آبي است که پناهگاه و غذاي گاندوها را از آنها مي‌گيرد. بويژه نوزادان گاندوها که به بي‌آبي و گرما حساس‌ترند و همچنين در معرض خطر حمله حيوانات ديگر مثل پرندگان شکاري، مرغان ماهيخوار، بزمجه، سگ، روباه و شغال قرار دارند.

 

اين تمساح داراي پوزه‌اي کوتاه است که فک بالايي ۱۹ دندان و فک پاييني ۱۵ دندان دارد. در قسمت پشت سر و در ناحيه گردن دو جفت صفحه شاخي بزرگ ديده مي‌شود. داراي پاهاي کوتاه بوده و پنج انگشت منتهي به ناخن‌هاي بلند در پاهاي جلوئي و چهار انگشت منتهي به ناخنهاي کوتاه تر در پاهاي عقبي ديده مي‌شود. رنگ عمومي بدنش زيتوني تا قهوه‌اي بوده و شکمي بدون فلس و به رنگ سفيد متمايل به زرد دارد.

 

ميانگين اندازهٔ اين کروکوديل در نرها ۳ متر و ماده‌ها ۲.۴۵ متر است. البته نرهاي مسن ممکن است بسيار بزرگتر شده و به ۴ تا ۵.۵ متر طول و ۵۵۰ کيلوگرم وزن برسند. البته گاندوهاي ايران به‌ندرت به ۳ متر مي‌رسند و بزرگترين گاندو مشاهده شده ۳.۶ متر طول داشته‌است. دم اين حيوان که نيمي از طول بدن آن را تشکيل مي‌دهد، آن‌قدر قدرتمند است که مي‌تواند استخوان بدن پستاندار بزرگ جثه‌اي را با ضربه‌اي قوي خرد کند و آرواره‌هاي وي آن‌چنان محکم است که مي‌تواند بزرگترين استخوان‌ها را به‌راحتي خرد کند. از ويژگي‌هاي ديگر گاندو اسيد معدهٔ بسيار قوي است که اين جانور را قادر به هضم اشياء سخت و سفت مي‌کند و همچنين وجود پرده‌اي بنام Veium Pahatinum در بدن اين تمساح که راه ورود آب به معده را حتي در زماني که دهان حيوان باز است، مي‌بندد.

 

جفت‌گيري و تخم‌گذاري

 

فصل جفت‌گيري گاندو در اسفندماه و تخم‌گذاري آن در ماه خرداد است. گاندو با کندن گودال عميقي در مکاني که از رطوبت کافي برخوردار باشد، حدود ۲۰ تا ۳۵ تخم مي‌گذارد. 60 درصد تخم‌ها پس از ۶۵ روز تبديل به نوزاد مي‌شوند. توله‌ها با طولي برابر ۲۰ تا ۲۵ سانتيمتر به دنيا مي‌آيند.

 

تغذيه نوزادان از حشرات و لارو آنها، دوزيستان و لارو آنها و بچه‌ماهي‌ها‌ست، تنها ۵ تا 10 درصد نوزادان به سن بلوغ در ۵ تا ۱۰ سالگي مي‌رسند و بقيه خوراک پرندگان شکاري و ماهي‌خوار، روباه، شغال، سگ، و بزمجه مي‌شوند.

 

گاندو گونه‌ايي بسيار جالب از تمساح‌ها است که در مناطق شهرستان چابهار پرورش مي‌يابد و داراي خصوصيات رفتاري و ظاهري جالبي است که در گفت‌وگوي تفصيلي با رئيس محيط زيست شهرستان چابهار با چگونگي زندگي اين گونه تمساح آشنا خواهيم شد.

 

اشرف علي‌حسيني اظهار داشت: کروکوديل پوزه کوتاه با نام انگليسي «ماگر» از ايران به سمت شرق تا آسام هند و به سمت جنوب تا سريلانکا پراکنش دارد و ايران غربي‌ترين نقطه پراکنش جهاني اين گونه به حساب مي‌آيد. 

وي گفت: اين گونه داراي قدرت سازش‌پذيري بسيار بالايي بوده و دامنه وسيعي از زيستگاه‌ها نظير رودخانه، درياچه، برکه، مرداب‌ها و کانالهاي آبرساني را در بر مي‌گيرد.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار بيان کرد: تمساح‌هاي پوزه کوتاه هنگام شکار و شنا بسيار سريع و چالاک عمل کرده و از منابع مختلف غذايي از حشرات گرفته تا پستانداران تغذيه مي‌کنند.

حسيني ادامه داد: فصل توليد‌مثل آن در ايران تقريباً از اواخر اسفندماه آغاز شده و بعد از طي مراحل جفت‌گيري، لانه‌سازي و تخم‌گذاري نوزادان بعد از طي دوران تفريخ در اواخر تيرماه سر از تخم در مي‌آورند که در اين هنگام طول آنها به 25 سانتي‌متر مي‌رسد.

اين مسئول افزود: نام محلي اين گونه در مناطق پراکنش آن در طول رودخانه‌هاي کاجو و سرباز که در حوزه شهرستان چابهار واقع بوده «گاندو» است.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار گفت: جمعيت اين گونه از تمساح‌ها در ايران تنها بخش کوچکي‌ از جمعيت جهاني اين گونه به شمار مي‌آيد بنابراين اطلاق عنوان «کروکوديل ايراني» به آن نادرست است.

تمساح پوزه کوتاه جزو گروه آسيب پذير طبقه‌بندي شده است

حسيني ادامه داد: اين گونه در آخرين طبقه‌بندي اتحاديه جهاني‌ حفاظت از طبيعت در گروه آسيب‌پذير طبقه‌بندي شده و عمده‌ترين عامل تهديد‌‌کننده آن، تخريب زيستگاه است.

وي در زمينه خصوصيات ظاهري اين گونه تمساح‌ها بيان داشت: مجموع دندان‌هاي آنها  به 68-66 عدد بالغ مي‌‌شود که 19 دندان در طرفين فک بالا و 15 دندان در طرفين فک پايين قرار دارند و در زير هر دندان يک دندان ديگر نيز قرار گرفته که با شکستن يا افتادن دندان‌ رويي جايگزين آن مي‌شود.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار اضافه کرد: اندام‌هايي مثل دست‌ها و پاهاي تمساح کوتاه بوده و پنج انگشت منتهي به ناخن‌هاي بلند در پاهاي جلويي و دو انگشت منتهي به ناخن در پاهاي عقبي وجود دارد، فاصله مابين انگشتان در پاهاي عقب کاملاً پرده‌دار بوده (مانند پاي مرغابي سانان) و پاهاي جلويي تنها در قاعده انگشتان داراي پرده هستند که پاهاي عقبي در اين گونه بسيار قوي و تنومند است و اين صفت يکي از بارزترين و مهم‌ترين ويژگي‌هاي خاص اين گونه در مقايسه با ساير گونه‌ها است.

حسيني گفت: رنگ عمومي بدن تمساح‌ها در افراد جوان سبز روشن با لکه‌هاي سياه و در افراد مسن‌تر خاکستري تا حدي قهوه‌اي با لکه‌هاي سياه کم رنگ‌تر است و مردمک چشم در اين گونه نيز عمودي و بيضوي شکل بوده که نوعي تطابق براي فعاليت‌هاي شبانه جانور به حساب مي‌آيد.

وي ادامه داد:  پلک سوم به صورت پرده شفاف که مانع از ديد جانور نمي‌شود، سطح چشم را در داخل آب پوشانيده و از آن حفاظت مي‌کند، موقعيت و نحوه قرار گرفتن چشم‌ها روي سر طوري است که حتي وقتي تمام بدن زير آب قرار مي‌گيرد، کروکوديل مي‌تواند آنها را خارج از آب نگه دارد.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار اضافه کرد: سوراخ‌هاي بيني و گوش‌ها نيز داراي موقعيت مشابهي با چشم‌ها هستند به طوري که در يک لحظه مي‌تواند هر سه اعضاي بويايي، شنوايي و بينايي را خارج از آب نگه دارد بدون اينکه ساير بخش‌هاي بدن قابل رؤيت باشند.

اين مسئول با اشاره به اينکه اين گونه نيز مانند ساير گونه‌ها از حواس بسيار قوي برخوردار بوده و قادر به تشخيص صدا و احتمالاً بو از فواصل دور است افزود: گاندو در ساعاتي که هوا خيلي گرم و يا خيلي سرد و باراني نباشد فعال‌تر است و در طول ساعاتي که دماي هوا قابل تحمل‌تر باشد در حال آفتاب گرفتن و در غير اين صورت داخل آب و يا نقب خود پناه مي‌برد.

حسني ادامه داد: اين گونه زيستگاه‌هاي بسيار متنوعي را اشغال کرده و از تمام منابع آبي موجود در زيستگاه‌هاي خود استفاده مي‌کند به طوري که در درياچه، پشت سدها، برکه‌هاي دست ساز کنار روستاها، استخرهاي پرورش ماهي، مسير رودخانه‌هاي سرباز و کاجو و برکه‌هاي طبيعي موجود در اين مسيرها مي‌توان آنها را يافت.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار ابراز داشت: تخم‌گذاري اين گونه به مانند گونه کروکوديل نيل به اين طريق است که جنس ماده، گودالي شبيه به کوزه يا تخم‌مرغ بزرگ بر روي زمين حفر کرده و تخم‌ها را در بستر اين حفره  قرار مي‌دهد، خاک اين حفره‌ها بايد نرم و با رطوبت مناسب بوده و عمق آن حدود 30 سانتي‌متر باشد.

اين مسئول خاطرنشان کرد: محل لانه معمولاً در ساحل رودخانه در جايي که ارتفاع و فاصله مناسبي از ساحل رودخانه‌ها داشته باشد، حفر مي‌شود.

وي در مورد تخم‌هاي اين گونه عنوان کرد: تخم‌ها داراي دو جدار است که جدار بيروني آهکي و سخت و شکننده و جدار زير آن نازک و به صورت پرده سفيد رنگ و مقاوم و قابل انعطاف است.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار افزود: تعداد تخم‌ها بسته به عوامل متفاوت نظير تغذيه و يا شايد سن مادر متفاوت بوده و به طور معمول در محدوده بين 30-20 عدد قرار مي‌گيرد روي تخم‌ها بعد از قرار گرفتن در بستر حفره توسط خاک پوشانيده شده و ماده تخم‌گذار با حرکات دم خود سعي مي‌کند شکل لانه را کاملاً شبيه محيط اطراف بازسازي کند ضمن اينکه گاهي نيز يک و يا حتي دو لانه کاذب براي فريب دادن شکارچيان طبيعي در اطراف لانه مي‌سازد که از نظر ظاهري کاملاً شبيه به لانه اصلي است.

حسيني بيان داشت: مراحل جفت‌گيري در منطقه باهوکلات از اواخر اسفندماه آغاز شده و تخم‌گذاري گاندو نيز در طول بررسي‌ها و مطالعات در اواخر ارديبهشت‌ماه ثبت شده است.

وي اضافه کرد: طول تخم‌ها به طور متوسط 8-7 سانتي‌متر، عرض آنها چهار سانتي‌متر و وزن متوسط آنها نيز 100-85 گرم است. با توجه به طول مدت تفريخ تخم‌ها که 60-50 روز به طول مي‌انجامد خروج از تخم نوزادان مصادف با اواسط تا اواخر تيرماه است.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار يادآور شد: تخم‌هاي کروکوديل منبع غذايي خوبي براي حيواناتي مثل مارها، بزمچه‌ها، شغال، روباه، جوندگان و پستانداران گوشتخوار کوچک نظير خدنگ به شمار مي‌رود.

حسيني خاطرنشان کرد: نوزادان تازه از تخم در آمده نيز در معرض خطراتي نظير پرندگان شکاري و ماهي‌خوار، پستانداران و خزندگاني مثل بزمچه‌ها هستند.

اين مسئول بيان داشت: در منطقه باهو‌کلات، شکار سگ‌هاي ولگرد و احشام اهالي و روستائيان کنار برکه‌ها توسط گاندو بسيار معمول بوده و حتي اين امر مهم‌ترين موردي است که اهالي محلي نسبت به آن معترض هستند.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار ادامه داد: در کل وجود گاندو در برکه‌ها و استخرها تهديدي براي اهالي و بوميان ساکن در کنار اين منابع نمي‌باشد به‌ طوري که حتي بچه‌ها در اين برکه‌ها شنا کرده و زنان با آسودگي خاطر در کنار برکه‌ها به شستن ظرف و لباس مي‌پردازند.

وجود 200 سر تمساح پوزه کوتاه در منطقه

حسيني تصريح کرد: در آخرين سرشماري  انجام شده در بهار سال گذشته، 200 سر تمساح در حوزه رودخانه‌هاي سرباز، باهوکلات و کاجو شمارش شد.

وي بيان داشت: برآورد تخميني حاکي از حضور جمعيت بيشتري از تمساح‌ها در منطقه است که در زمان سرشماري با توجه به محدوديت زمان و کمبود نيرو، تمام حوزه پراکنش تحت پوشش قرار نگرفت.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار ادامه داد: به منظور حمايت و ازدياد نسل اين گونه، اداره کل حفاظت محيط زيست سيستان و بلوچستان با به‌کارگيري نيرو، ضمن گشت و کنترل منطقه پراکنش اين گونه کمياب، اقدام به حفاظت از مناطق زادآوري و تخمک‌گذاري گاندو کرده است.

حسيني خاطرنشان کرد: دو ايستگاه مراقبت و نگهداري ريکوکش و درگس را براي مراقبت از نوزادان تمساح‌هاي به دنيا آمده و کروکوديل‌هايي که به نحوي در هوتک‌هاي آب مناطق مسکوني ايجاد مزاحمت مي‌کنند به اين سايت‌ها منتقل و براي مدتي از آنها نگهداري مي‌کنند.

اين مسئول گفت: روستاي ريکوکش سايت تحقيقاتي گاندو با وسعت 10 هکتار در حال حاضر بيش از 35 سر تمساح در آن نگهداري مي‌شود و براي نخستين بار سال گذشته در همين سايت، نوزادان تمساح در اسارت به دنيا آمدند.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار با اشاره به اينکه ايستگاه ديگر براي حفاظت از اين گونه در روستاي درگس و پاسگاه محيط‌باني درگس است افزود: بازديد از اين دوسايت براي علاقه‌مندان به طبيعت و محيط زيست رايگان بوده و مأموران اجرايي محيط زيست مستقر در محل با بازديدکنندگان همکاري‌هاي لازم را خواهند داشت.

حسيني با بيان اينکه محدوده زيست تمساح در ايران در جنوب شرق استان سيستان و بلوچستان، غربي‌ترين ناحيه پراکنش اين گونه بوده است گفت: اين حيوان که نزد بوميان منطقه معروف به گاندو است و از ساير جمعيت‌هاي جهاني اين گونه جدا بوده و توزيع جغرافيايي آن منحصراً به رودخانه سرباز، باهوکلا، کاجو و نيز رودخانه نهنگ در سراوان منتهي مي‌شود.

وي ابراز داشت: به دليل باور خاص بوميان منطقه که وجود گاندو را مايه خير و برکت و پر آبي رودخانه مي‌دانند هيچگونه تهديدي از طرف اهالي متوجه تمساح پوزه کوتاه نبوده و به راحتي در طول مسير رودخانه به زندگي خود ادامه مي‌دهند.

رئيس محيط زيست شهرستان چابهار متذکر شد: سازمان حفاظت محيط زيست و اداره کل حفاظت محيط زيست استان علاوه بر انجام اقدامات سال‌هاي گذشته در راستاي حفظ و حراست از زيستگاه اين گونه، اقدام به تکميل و تجهيز ايستگاه تحقيقاتي ريکوکش در سال‌جاري خواهد کرد.

اين مسئول اذعان داشت: علاوه بر انجام کارهاي مطالعاتي بر روي زيستگاه، در راستاي آموزش و اطلاع‌رساني و تنوير افکار عمومي اقدام به توانمندسازي جوامع محلي محيط زيست اين گونه خواهند کرد و همچنين برنامه سرشماري و آموزش محيط ياران نيز از اقدامات اولويت‌دار در سال‌جاري خواهد بود


منبع : خبرگزاري ايسنا

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها