City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

راهنماي موزه گري در استان مرکزي (1395/06/15)

اگر به دنبال يک راهنماي کامل براي بازديد از موزه هاي اراک و استان مرکزي هستيد، در ادامه با ما همراه باشيد.
راهنماي موزه گري در استان مرکزي

موزه چهارفصل

 

تاريخچه:

بناي حمام چهار فصل اراک يکي از زيباترين آثار معماري و کاشيکاري ايران در قرون اخير است و به واسطه تزئينات ويژه آن ، در معماري اسلامي اثري منحصر به فرد به شمار مي رود . درباب انگيزه ساخت حمام نقل شده است که به واسطه آرامش و امنيت نسبي دوره ناصري سلطان آباد نيز به برکت اين آرامش نسبي از رونق اقتصادي خوبي برخوردار بود و حکام محلي به خصوص برادر امير کبير ( ميرزا حسن خان ) ، مستوفي الممالک و نمايندگان او با رعايا و مردم خوش­رفتاري مي­کردند . اين امر باعث شده بود که 85 خانوار يهودي از ساير نقاط به سلطان آباد مهاجرت کنند .  اينان در شمال شرقي  گذر سپهداري در ضلع شرقي خيابان محسني ساکن شدند . اين گروه از تاسيسات و امکانات شهري بر خوردار بودند اما فاقد حمام بودند . بزرگان اقليت ها به مراجع و علماي شهر متوسل شده و خواستار حل اين مشکل شدند . حاج محمد ابراهيم خوانساري از بزرگان آن روز شهر براي حل اين مشکل پيشقدم شد تا حمامي بسازد که همه مردم و اقليت ها با رعايت  مسائل شرعي به آساني از آن استفاده کنند . به اين ترتيب ساختمان حمام پس از شکل گيري شهر  اراک در حدود 100 سال پيش و در زمان حکومت احمد شاه قاجار توسط محمد ابراهيم خوانساري بنا گرديد .  اين اثر ارزشمند تاريخي  در تاريخ 10/8/1356 به شماره 1339 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است و در سال 1373 پس از اتمام عمليات مرمت و بازسازي به عنوان موزه باستان شناسي و مردم شناسي اراک بازگشايي گرديد و هم اکنون پذيراي بسياري از هنر دوستان و گردشگران است .

وجه تسميه:

نام چهار فصل بر گرفته از تابلوهاي کاشي کاري شده در چهار جهت حمام در بخش سربينه مردانه است که بنابر شرايط مختلف فصول سال (فصل هاي چهارگانه) به تصوير کشيده شده است . برروي اين کاشيهاي لعابدار نقوشي از منظر طبيعي ، شکارگاه و ... ديده مي شود.

موقعيت موزه:

بناي حمام چهار فصل در ضلع شرقي خيابان شهيد دکتر بهشتي قرار دارد و در مجموع داراي چهار معبر مي باشد که دو راه از طريق خيابان اصلي شهيد بهشتي و دو راه ديگر از طريق محله شهرداري در شمال و محله مسجد حاج محمد ابراهيم در جنوب به اين حمام دسترسي دارند.

ويژگي هاي معماري بنا:

اين حمام حدود 1600 متر مربع مساحت داشته و از چهار بخش مجزاي مردانه ، زنانه ، حمام ويژه اقليت هاي ديني و حمام خصوصي تشکيل شده است . آب مورد نياز حمام از آب جاري قنات تأمين مي شده است و به لحاظ تأمين آب و همچنين حفظ گرما و حرارت ، کف حمام حدود 3تا 5/3 متر از کف خيابان پايين تر ساخته شده است که اختلاف سطح به جهت جلوگيري از تغيير دماي متعارف و متناسب در درون حمام و نيز ايجاد تعادل بين هواي  برودتي و حرارتي به گونه اي که افراد هنگام ورود و خروج در معرض تغيير ناگهاني هوا قرار نگيرند ؛ ايجاد شده است .

حمام از بخشهاي دالان ورودي ، سر بينه مردانه ، زنانه و اقليت ها ، گرمخانه خصوصي و عمومي ، هشتي هاي ارتباطي ، خزينه  ، تون ، آب انبار و ساير بخشهاي مرتبط تشکيل شده است .

بخش عمده تزئينات در اين حمام را کاشي هفت رنگي کاشي معرق و کاشي معقلي تشکيل مي دهد که بسيار زيبا و هنرمندانه اجرا شده و داراي نقوش بسيار زيباي انساني ، حيواني و گياهي با کاشي هاي خشتي و قالبي و فتيله­اي با نقوش گياهي اسليمي و ختايي و نقوش هندسي و گردان است . اين نقوش شامل پيچک ها ، گل و بوته و غنچه و برگ و برگچه است و نقوش انساني مرکب از نقش سربازاني با پوشاک دوره قاجار است ،

سربينه مردانه  :

پلان سربينه حمام به شکل هشت ضلعي نامنظم است که چهار ضلع آن بزرگ و چهار ضلع ديگر کوچک تر است . پي بنا در عمق هفت و نيم متر با استفاده از مصالح سنگ سياه و گل آهک ساخته شده و قطر ديوار هاي اصلي آن از سطح زمين تا سقف بين50 تا 80 سانتي متر است . سربينه حمام به هشت رواق ، صحن و رخت کن به شکل قرينه تقسيم شده و تناسب طول و عرض و ارتفاع در آن رعايت شده است . اين سربينه با کاشيهاي هفت رنگ و با طرحهاي متنوع تزئين شده و تمام سطوح داخل آن نيز با کاشي و طرحهاي اسليمي و ختايي مزين شده است . گنبد اصلي سربينه برروي هشت ستون اصلي قرار دارد و اين ستونها نيز به شکل هنرمندانه اي کاشيکاري شده و داراي پيچکهاي بسيار زيبايي است . از ديگر ويژگيهاي معماري سربينه علاوه بر قرينه سازي و رسم بندي هاي آن ، کاشيکاريهاي قالبي و پيچکي است و تمام سطح سربينه مردانه به وسيله همين کاشي ها تزئين شده است . طرح­هاي اسليمي نظير گل و بوته ، درختان سرو ، صنوبر و انگور و نيز منظره هاي طبيعي مثل چشمه هاي آب ، رودخانه و گياهان وحشي که در ميان آنها پرندگاني مثل کبوتر و قرقاول در حالت نشسته يا در حال پرواز ديده مي شوند از جمله نقوش و مجالس زيباي کاشيکاري اين حمام است .

سربينه زنانه:  

يکي از زيباترين بخشهاي اين حمام قسمت سربينه زنانه است که گنبد آن بدون بر پاداشتن ستون بنا شده است و اين  مساله از نظر معماري با توجه به امکانات کم آن دوران قابل توجه است حمام زنانه و بخش اقيلتهاي  مذهبي يا خصوصي داراي يک سربينه زنانه است اما گرمخانه آن داراي بخش خصوص و عمومي است که شايد بتوان گفت در نوع خود بي نظير است .

بخش هاي اصلي موزه:

بخش باستان شناسي :

اين بخش بيشتر درگرمخانه مردانه و تون و هشتي­هاي ارتباطي ايجاد شده است .آثاري ازقبيل ظروف سفالي ، شيشه اي ، آثار مفرغي هزاره اول ق .م ، سکه هاي تاريخي و........ نمايش داده شده است .

بخش مردم شناسي :

اين بخش بيشتر درسربينه هاي مردانه و زنانه تشکيل گرديده اسن و در آن آداب و رسوم مربوط به مراسم هاي مختلف ، پوشش هاي سنتي به همراه لوازم مربوط به استحمام در دوره هاي گذشته نمايش داده شده است .


 

موزه چهارسوق ساوه

تاريخچه و موقعيت موزه:

شهر تاريخي ساوه که بنا بر روايات و اخبار موجود در قرون اول اسلامي شکل  گرفته است از نمونه هاي بارز شهرهاي واقع در مسير کارواني مي باشد ؛ به خصوص که در محل تلاقي دو شاهراه عمده شرقي - غربي و شمالي – جنوبي قرار داشته و به همين لحاظ همواره در طول تاريخ شاهد تغيير و تحولات عظيمي بوده است  .

مسجد جامع ساوه ( قرن اوليه هجري قمري ) ، مناره مسجد ميدان (453ه ق) ، مناره مسجد جامع (504 ه ق) و تعداد زيادي از بناهاي قرون مختلف اسلامي و بناهاي فراوان موجود در بافت تاريخي شهر همچون آب انبار ها ، تيمچه ها ، حمامها و راسته بازار چهره کلي شهر را در طول زمان ترسيم مي­کند . ضمن آنکه مراجعه به متون تاريخي و نيز تصوير شهر ساوه در سفر نامه اولئاريوس وجود بسيار از بناهاي از ميان رفته را در گذشته اثبات مي نمايد . همچنين ساوه از شهرهايي است که هنوز سيماي باروي تاريخي آن قايل رويت است . بناي تاريخي گنبد چها سوق که قدمت آن دست کم به پنج قرن پيش از اين مي رسد در درون بافت قديمي شهر قرار دارد .

ويژگي هاي معماري بنا :

اين بنا که به نام گنبد چهار سوق يا تکيه چهار سوق معروف است عبارت از يک بناي گنبددار  است که از سمت بيرون داراي دوازده ضلع و از سمت داخل داراي پلان مدور مي باشد و در چهار ضلع شمال ، جنوب ،  شرق و غرب آن چهار دالان داشته که در قديم به چهار طرف بازار راه مي يافته است . در ضلع شمال بنا ،  بازار بزرگ ساوه و در ضلع غرب آن يک بازارچه کوچک با چند مغازه باقي مانده است . هشت ضلع اين بنا در داخل به صورت حجره هايي بوده که در ايام دهه عاشورا از آن به عنوان تکيه مي­شده و به همين مناسبت اين بنا به نام  تکيه چهار سوق نيز معروف است . در بر روي سقف هر يک از حجره هاي هشتگانه  ، هشت هورانه ( نورگير ) وجود دارد واقع شده اند و در قسمت فوقاني گنبد نيز پنج پنجره نورگير وجود داشته است .

گنبد اين بنا به واسطه حجم زياد که قاعده آن به قطر 11/14 متر و ارتفاع آن در حدود 14 متر تا کف فعلي مي باشد يک ميزان بالا نرفته بلکه بايک دور آرام در وسط تشکيل شده و دوباره به طرف بالا ادامه يافته و فرم شلجمي پيدا نموده است .  اين گنبد از سمت داخل داراي با نقوش هندسي و کتيبه تزئين شده است . از جمله تزئينات باقي مانده در پا کارگنبد اسماء  الله ، محمد(ص) و علي (ع) مي باشد که به خط کوفي بنايي و با کاشي اجرا گرديده است . مصالح ساختماني اين بنا ،گل آهک ، گچ و کاشي و آجر است .

اين بنا در سال 1356 به شماره 1382 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده و در تاريخ 28 مرداد 86 به مناسب روز جهاني صنايع دستي به عنوان موزه مردم شناسي شهرستان ساوه مورد بهره برداري قرار گرفته است.

در اين موزه اشياي همچون کتب خطي و دست نويس ، انواع قفلهاي قديمي ، ظروف مسي و سفالي  ، سکه هاي تاريخي ، سنگ قبرهايي مربوط به دوره قاجار و همچنين پيکرک هايي که نشانگر پوششهاي مختلف مردم ساوه در زمان قاجار مي باشد به نمايش در آمده است .   

 

 

موزه آشتيان

تاريخچه :

در بافت قديمي شهر آشتيان خانه اي تاريخي وجود دارد که مردم آشتيان صاحب اوليه آن را شخصي به نام ميرزا هدايت ا... وزير دفتر مي دانند . ميرزا هدايت ا... ( پدر دکتر محمد مصدق ) از رجال و مستوفيان بنام همزمان با ناصرالدين شاه قاجار بوده و در دوره حکومت وي به وزارت لشکر و سپس به منصب وزير دفتر برگزيده شد .  نامبرده که در زمينه ادب ، شعر ، فلسفه  و کلام سر آمد زمان بود با گذراندن بخشي از عمر خود در امور سياسي ، در سال 1310ه ق به مرض وبا بدرود حيات گفت .

ويژگي هاي معماري بناي موزه:

بناي تاريخي ميرزا هدايت ا... وزير دفتر در عصر قاجار با استفاده از مصالح خشت ، گل ، چوب ، آجر و گچ است به دست هنرمندان معمار به باغي از لطافت  وزيبايي بدل شده است .

دسترسي به بنا از دو طريق ، يکي از درب واقع در کوچه واقع در ضلع شمال شرقي بنا و ديگري ازداخل بازار شهر آشتيان امکان پذير است . اين عمارت مشتمل بر راهروي ورودي ، ميانسرا ( حياط مرکزي ) ، آب انبار و فضاي مسکوني و خدماتي در دو جبهه شمالي و غربي حياط مي باشد . در حياط بنا ،  حوض و مخزن آب انباري قرار دارد که روزي از قنات شهر پر مي شده است دسترسي به پاشير اين آب انبار از گوشه جنوب شرق حياط ، از طريق چند پله ميسر مي­باشد . در نماي جبهه شرقي و جنوبي حياط طاق نماهايي در يک يا دو طبقه ، با قوس جناقي به اجرا در آمده اند .

بخش شاه نشين عمارت در طبقه فوقاني داراي سقفي بلند تر از اتاق هاي طرفين است و با مقرنس هاي گچي تزئين شده است . ارسي هايي با پنجره هاي مشبک و شيشه هاي رنگين بر روي حياط باز مي شود و هنگامي که باز مي­شود فضاي سر سبز ميانسرا به ساکنين هديه مي شود .

به طور کلي آرايه هاي معماري و تزئينات بنا که شامل گچبريهاي زيبا با موضوعات گل و گياه در سقف  ، ديوار اتاقها و همچنين نقوش روي چوب سقف پيشاني بنا ، آبنما و آجر کاري هاي عمارت ياد شده مي باشد فضاي به ياد ماندني را به تصوير کشيده است .

موزه آشتيان با همکاري شوراي اسلامي شهر آشتيان پس از مرمت و تجهيز در خرداد ماه سال 85 توسط اداره کل ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري استان مرکزي به عنوان موزه شهر آشتيان افتتاح شد .

آثار به نمايش در آمده در اين موزه عموماً توسط علاقه مندان به مواريت فرهنگي در شهر آشتيان اهداء شده و شامل نسخ خطي ، سفالينه هاي دوره اسلامي ، ابزار و وسايل روشنايي ، وسايل آشپزخانه ، ابزارآلات کشاورزي و ...  است . 

 

 

موزه صنايع دستي حسن پور 

تاريخچه بناي موزه

    اگر چه درباره باني و سازنده اوليه بنا اطلاع دقيقي در دست نيست اما با توجه به ماده تاريخ " سنه 1335 " هجري قمري که در پيشاني نماي ضلع شمالي بنا نوشته شده است ، بنا در دوره احمد شاه قاجار احداث شده است . با توجه به بررسي ها و تحقيقات صورت گرفته احداث خانه مذکور را به حاج علي مشيري ، از تاجران و بازرگانان فرش در سلطان آباد ( اراک امروزي ) نسبت مي دهند . اين بنا در ابتدا به عنوان محل شرکت فرش و بعدها به عنوان مدرسه اي با نام مدرسه مجيدي به محل تعليم و تربيت اختصاص يافته است . مرحوم جواد حسن پور آخرين مالک بناي مورد بحث بوده که از آن به عنوان خانه مسکوني استفاده نموده است .

اثر تاريخي مذکور در سال 1374 توسط اداره کل ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري از وراث آقاي حسن پور خريداري و پس از انجام عمليات مرمت و بازسازي در سال 1382 به عنوان موزه صنايع دستي و هنرهاي سنتي در مرکز استان مورد بهربرداري قرار گرفته است .

اين اثر ارزشمند در تاريخ 16/1/1377 به شماره 1985 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است . 

 موقعيت موزه:

اين خانه در بافت تاريخي اراک و مجموعه بازار درگذار سپهداري به فاصله 5 متري از گذر اصلي مجموعه بازار واقع شده  به طور يکه از منزل مذکور مي توان به قديمي ترين مدرسه و مسجد شهر يعني مدرسه سپهداري و نيز به قديمي ترين حمام به نام حمام چهارسوق و ساير نقاط بازار مانند قديمي ترين بانک ( بانک ملي ) دسترسي پيدا کرد .

مشخصات ساختمان حسن پور: 

خانه حسن پور همچون بناههاي اوليه مسکوني شهر سلطان آباد ( اراک فعلي) بنايي است درون گرا با يک حياط مرکزي و در سه جهت شرق ، غرب و شمال داراي اتاق هايي است که به سمت حياط گشوده مي شود .  اين بنا در زميني به مساحت 600 متر مربع در دو طبقه احداث شده و طبقه همکف اتاقهاي زمستان نشين و طبقه اول اتاقهاي شاه نشين و تابستان نشين را شامل مي شود. سازه اصلي بنا از خشت تشکيل شده و پي ها را به وسيله سنگهاي بزرگ و دوغاب گل- آهک ساخته اند. نماسازي بنا با استفاده از آجر انجام پذيرفته و عمده تزئينات بنا را تزئينات کاشيکاري و آجرکاري تشکيل مي دهد . بنا از سه سوي غرب، شرق و شمال داراي قسمت شبستان و اعيان نشين مي باشد اما از طرف جنوب فاقد مثتحدثات است . در قسمت شبستانها اطاقهاي مسکوني ، آشپزخانه ، انبار ، دستشويي و نانواخانه واقع شده و در آشپزخانه و انبار جايگاههايي مخصوص ذخيره انواع مواد غذايي وجود دارد . سراسر قسمت اعيان نشين از طريق دربها و گذرگاهها به يکديگر راه دارند کف حياط حدود 5/1 متر از کف خيابان پايين تر بوده و اتاقها نور لازم را از حياط مي گيرند . مصالح به کار رفته در اين ساختمان از سنگ آهک ، آجر ، خشت ،گل ، چوب تشکيل شده و تمامي نماي  بيروني ساختمان با آجر کاشي و اشکال اسليمي آجري تزئين شده است .

بخش هاي مختلف موزه

1 – گالري خط و خطاطي : در اين مجموعه آثار خوشنويسي و تذهيب هنرمندان معاصر نمايش داده شده است .

2 – گالري سفال، شيشه و سراميک : در اين بخش آثار مختلفي از انواع ظروف سفالي ، شيشه و سراميک ديده مي شود .

3 – گالري فرش و گليم: در اين بخش فرشهاي منطقه ساروق که يکي از مناطق معروف فرش بافي در استان مرکزي است و همچنين گليم نقش برجسته خمين و ديگر فرشها ديده مي شود.

4 – گالري فلز و آثار حجمي : در اين بخش آثار قلمزني هنرمندان اراکي ، مليله کاري زنجان ، ورشو و برنج بروجرد و ديگر آثار ساخته شده با فلز ديده مي شود .

5 – گالري آثار چوبي : آثار چوبي منبت و معرق عمده ترين اثار اين بخش را تشکيل مي دهند .

6- گالري منسوجات : در اين بخش انواع البسه سنتي به نمايش گذاشته شده است .


منبع : بزنيم بيرون

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها