City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

معبد اسپاخو؛ کهن ترين بناي دوره ساساني در خراسان شمالي (1395/12/01)

معبد سنگي اسپاخو موسوم به آتشکده يا کليساي اسپاخو منسوب به دوره ساساني قديمي ترين بناي ثبت شده اين دوره در خراسان شمالي است.
 معبد اسپاخو؛ کهن ترين بناي دوره ساساني در خراسان شمالي

به گزارش بزنيم بيرون ، معبد سنگي اسپاخو که گاه کليسا و گاه آتشکده ناميده مي شود در کيلومتر 115 محور بجنورد به جنگل گلستان و در 65 کيلومتري غرب شهر آشخانه؛ مرکز شهرستان مانه وسملقان بر روي تپه اي مرتفع در دامنه جنگل هاي سوزي برگ ارس و در قسمت جنوبي روستاي اسپاخو واقع شده است.

معماري اين بنا از ترکيب گنبد و ايوان الگو گرفته است، ترکيبي که سابقه کهني در معماري بناهاي دوران تاريخي و اسلامي دارد، البته در نظريه اي ديگر معماري اين بنا الگو گرفته از پاي فيل مشهور به پافيلي است که از پابرجا ترين نوع معماري محسوب مي شود.

طرح اين بنا ترکيبي از يک ايوان با پلان چهار گوش، تالار و يک اتاق چهار گوش در قسمت شرقي است که ايوان آن به وسيله دهليز به اتاق قسمت شرق ايوان مرتبط است، پوشش سقف اتاق به صورت گنبدي از نوع پوشش هاي نيمکره اي و قابل مقايسه با گنبد چهار طاق هاي ساساني است. معبد اسپاخو در حقيقت پابرجاترين اثر باستاني سده هاي قبل از اسلام در خراسان پهناور ديروز و استانهاي خراسان شمالي، رضوي و جنوبي امروز است که از نظر تاريخي اهميت ويژه اي دارد.

با وجود اينکه معبد اسپاخو را به عنوان کليسا نيز مي نامند اما وجود آتشدان و حفره هايي در سقف براي خروج دود و... اين احتمال را که اين معبد توسط زرتشتيان ساخته شده باشد را قوي تر مي کند.

در اطراف اين بنا و روستاي اسپاخو بر روي تپه اي قبرستاني وجود دارد که از نظر وضع دفن و مقبره سازي با طرز تدفين مسلمانان تفاوت کلي دارد و قبرها به صورت خانوادگي دفن شده اند که بنا به گفته کارشناسان اين شواهد حاکي از آن است که اقوام خاصي از زرتشتيان در اين منطقه وسيع زندگي مي کردند و اين بناي عظيم مربوط به آنها است.

شکل ورودي معبد اسپاخو اهميت ويژه اي در معماري آن دارد، ورودي از دو قسمت طاق و پايه تشکيل شده که طاق به شکل نيم دايره بر روي پايه ها قرار گرفته اند.

در هر يک از نماهاي شمالي و جنوبي بنا 9 طاقچه کوچک مستطيل شکل با ابعاد 30 الي 40 سانتيمتري در يک امتداد قرار دارد که بخش فوقاني تمامي اين طاقچه ها با دو يا سه عدد از تيرهاي چوبي سخت درخت ارس پوشيده شده است. فضاي داخلي بخش تالار که با سقف گنبدي پوشيده شده مربع شکل و داراي سه ورودي از اضلاع شمالي جنوبي و شرقي است.

يكي از ويژگي‌هاي داراي اهميت در معماري‎ ‎بناي اسپاخو، چگونگي شكل ورودي‌هاي آن است، اين ورودي‌ها از دو بخش طاق و پايه‎ ‎تشكيل شده‌اند كه طاق به‌شكل يك نيم‌دايره روي دو جرز پايه قرار گرفته و قطر‎ ‎نيم‌دايره طاق از عرض ورودي در بخش پايه بيشتر است. در اصطلاح، اين نوع شكل تركيب‎ ‎طاق و پايه را طاق‌هاي جاكليدي‌شكل مي‌نامند.

نمونه‌هايي از اين نوع طاق را مي شود در‎ ‎بناهاي آتشكده تخت سليمان، كاخ اردشير در فيروزآباد و كاخ كسري در عراق‎ ‎مشاهده کرد. معماري معبد اسپاخو برگرفته از معماري بناهاي مذهبي و حکومتي دوران تاريخي ايران است، اما معماري دوران ساساني نيز در اين بنا به خوبي نمايان است.

در مجموع با توجه به خصوصيات معماري و کاربرد مصالح به ويژه استفاده از سنگ هاي نتراشيده، تيرهاي کوچک چوبي از درخت ارس، ساروج و شيوه طاق سازي و قوس هاي طاق ها و ديگر موارد در معبد اسپاخو مي توان گفت که اين نوع شيوع معماري مربوط به اوايل دوره ساساني و حداکثر اوايل اسلام تا عصر آل بويه است.

پابرجا بودن اين معبد در طول صدها سال مديون كار صحيح و معماري اصيل ايراني در سده‌هاي قبل از اسلام است اما با وجود اينکه معبد اسپاخو ازهر نظر داراي ويژگي هاي خاصي است اما تاکنون نتوانسته جايگاه واقعي خود را در بين ديگر اثرهاي معروف کشور پيدا کند.

در وجه تسميه دهکده اسپاخو و معبد اين روستا چنين گفته مي شود که واژه هسپ و اسپ که نام کهن و پهلوي است به مرور زمان تبديل به اسب شده و اسپ به‌علاوه اخو به معني پرورش اسب است و طبق شواهد احتمالي اين منطقه محل پرورش اسب بوده که نام روستاي اسپاخو نيزاز آن گرفته شده است.

بناي معبد اسپاخو در سال 1345توسط يک تيم باستان شناسي كه به سرپرستي دكـتر عـزت‌الله نگـهبان مشـغول بـررسي محوطه‌ها و آثار ‎شمال خراسان بودند، شناسايي و به شماره 1579 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.

علاوه بر اين معبد در دامنه‌ها و ارتفاعات شمالي‎ ‎روستاي اسپاخو، دره‌هاي كوچك و بزرگ متعددي وجود دارند كه بيشتر آن‌ها چشمه‌هاي آب‎ ‎شيريني دارند كه به سمت باغ‌ها و مزارع روستا جريان دارند.


منبع : بزنيم بيرون

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها