City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

شهر تاريخي «بلقيس» اسفراين، آئينه‌اي جهاني از هنر خاک و گل (1395/12/01)

شهر تاريخي «بلقيس» يکي از بزرگ‌تريم بناهاي خشتي و گلي کشور است که در ۳ کيلومتري جنوب غرب شهر فعلي اسفراين واقع است و هرساله تعداد زيادي از گردشگران کشور و جهان براي بازديد از اين ساخته دست بشر به اين منطقه سفر مي‌کنند.
 شهر تاريخي «بلقيس» اسفراين، آئينه‌اي جهاني از هنر خاک و گل

به گزارش بزنيم بيرون ، شهر تاريخي «بلقيس» يکي از بزرگ‌تريم بناهاي خشتي و گلي کشور است؛ اين اثر تاريخي هم‌اکنون در حال مرمت ميراث فرهنگي بوده و البته در چند سال گذشته بخش زيادي از اين شهر تاريخي مرمت‌شده است.

اگر علاقه به آثار تاريخي داريد مي‌توانيد به شهر تاريخي و ارگ «بلقيس» که يکي از بزرگ‌ترين اثرهاي تاريخي کشور است سر بزنيد.

قدمتي حدود 4000 ساله

محدوده شهر تاريخي «بلقيس» که در واقع اسفراين کهن محسوب مي‌شود قدمتي حدود چهار هزار سال دارد در اين منطقه در طول قرن‌ها همواره مردمي زيسته و تمدن آفريده‌اند و سپس با هجوم و تجاوز اقوام مختلف تخريب‌شده و بار ديگر از درون خاکسترهاي جنگ و نفرت جوانه شهري جديد سر برآورده است.

بيشتر آنچه اکنون در اين شهر تاريخي باقي‌مانده، آثار و بقايايي است که به دوره صفوي نسبت مي‌دهند، اما شواهد و يافته‌هاي جديد تاريخي حاکي از آن است که ديرينگي شهر تاريخي «بلقيس» در شهرستان اسفراين به قرن دوم اسلامي مي‌رسد.

مهم‌ترين اثر باقي‌مانده در شهر تاريخي بلقيس که در حال حاضر در 3 کيلومتري جنوب غربي اسفراين فعلي واقع‌شده، ارگي هزار و 200 ساله است که به آن «نارين قلعه» نيز مي‌گويند، نخستين دوره استقرار در ارگ به بعد از حمله مغول به اين شهر برمي‌گردد و بعدازاين زمان دو بار در ارگ فعاليت‌هاي مرمتي و ساخت‌وساز در پيکره آن ديده مي‌شود.

درهرصورت خرابه‌هاي شهر «بلقيس» اسفراين از اعصار مختلف شامل مجموعه آثار، بقاياي ارگ و خندق، بخش‌هايي از حصار گرداگرد شهر و بقاياي مقبره شيخ آذري و... تشکيل مي‌شود و اين اثر در سال 1380 به شماره 4497 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.

اسفراين کهن (شهر بلقيس) پس‌ازاينکه در دوره صفوي رونق گرفت در سال 1731 ميلادي توسط افغان‌ها تخريب شد و ساکنان آن شهر جديدي را در نزديکي شهر بلقيس ايجاد کردند.

اسفراين به علت واقع‌شدن در شاهراه ورودي اقوام مهاجر به ايران ازجمله قوم مغول، ازبک‌ها، افغان‌ها و در طول قرون اسلامي بارها مورد تجاوز و تخريب اين اقوام قرارگرفته و دوباره با کوشش مردم سخت‌کوش اين ديار سر از خاک برافراشته و شکوفايي خود را بازيافته است.

خشت و گل مهم‌ترين مصالح «بلقيس»

مي‌گويند ارگ «بلقيس» اسفراين پس از ارگ بم دومين بناي گلي ايران است که بر‌اساس اصول معماري ساساني ساخته‌شده و مهم‌ترين مصالح به‌کاررفته در آن خشت و گل است.

اين کهندژ که اصلي‌ترين قسمت باقيمانده از شهر تاريخي «بلقيس» محسوب مي‌شود داراي 29 برج بوده که ارتفاع هرکدام از آن‌ها حدود 11 متر است و اين 29 برج از هر سو با خندق احاطه‌شده‌اند.

در کاوش سال 86 در شهر بلقيس سفال‌هايي شبيه سفال‌هاي نيشابور قديم کشف شد که به سفال‌هاي مرو و سمرقند شباهت زيادي داشت و احتمال وجود تمدن در قرون دوم هجري را در اين منطقه قوت مي‌داد.

فضاي داخلي قلعه با حفاري‌هاي قاچاق به‌کلي مضطرب شده و فقط از اين ارگ بزرگ که زماني داراي سه‌طبقه فضاي معماري بوده تنها يک پوسته گلي باقي‌مانده است.

در محدوده حصار شهر آثاري از قبيل بقعه شيخ آذري شاعر قرن نهم در زمان شاهرخ تيموري مشاهده مي‌شود و همچنين راسته‌بازار در بخش مياني شهر و باروي شهر نيز از ديگر قسمت‌هاي اين شهر محسوب مي‌شوند.

محل معروف اين شهر تپه منار است که با توجه به نوشته‌هاي مورخين، جغرافي‌نويسان و نيز کاوش‌هاي باستان‌شناختي احتمالاً محل مسجد و دارالاماره اسفراين در دوره بعد از مغول بوده که بخش‌هايي از آن مورد کاوش قرارگرفته است.

همچنين بناي کاروانسراي تيموري در بخش غربي شهر و مجموعه‌اي از يخدان‌ها متعلق به دوره صفويه که هر دو اين‌ها در حاشيه روستاي جوشقان قرار دارند را مي‌توان از بناهاي اين شهر تاريخي محسوب کرد.

اين شهر از يک مجموعه آثار شامل بقاياي ارگ و خندق پيرامون آن، شارستان شامل: برج و بارو، مقبره شيخ آذري، ويرانه‌هاي معروف به منار تپه (مسجد جامع)، کوره سفالگري، آب‌انبار، بازار، کاروانسرا، بناي معروف به يخدان‌ها و يک گورستان وسيع در نزديک دروازه شرقي تشکيل‌شده است.

سالم‌ترين و همچنين برجسته‌ترين اثري که بر بقاياي شهر بلقيس برجاي‌مانده، ‌ارگي است که داراي 29 برج به ارتفاع حدود 11 متر است و جزو بزرگ‌ترين قلعه‌هاي باستاني ايران است. اين قلعه سازه بزرگ خشتي و چينه‌اي و وسعتي حدود 51 هزار مترمربع دارد و همچنين در اطراف ارگ يک خندق وسيع وجود دارد که نفوذناپذيري قلعه را دشوارتر مي‌ساخته است.

از لحاظ قدمت استناد به متون تاريخي در قبل از اسلام‌آباد و شکوفا بوده و در سال 31 هجري توسط مسلمانان فتح مي‌شود و طبق يافته‌هاي باستان‌شناختي قديمي‌ترين استقرار در اين شهر تاريخي که تاکنون شناسايي‌شده مربوط به اواخر دوره ساساني – صدر اسلام است و زندگي در آن تا پايان دوره صفوي به‌طور مداوم جريان داشته است.

وجه‌ تسميه شهر بلقيس

مورخان و جغرافي‌دانان اسلامي از اسفنديار پسر گشتاسب به‌عنوان بنيان‌گذار اين شهر نام‌برده‌اند. الحاکم مؤلف تاريخ نيشابور از تعلق‌خاطر قباد (کواذ) ساساني به آن يادکرده و نوشته که قباد اسفراين را «مهرجان» خطاب مي‌کرده است.

بيهقي نيز نام اسفراين را «اسپرآئين» خوانده و آن را مرکب از «اسپر» به معناي سپر و «آئين» به معناي راه و روش دانسته است.

نام اين شهر به‌صورت سبراين (حدود العالم)، سفراين (تاريخ سيستان)، اسپراين (بيهقي)، اسپرايين (برهان قاطع)، و اسفرائين (ثعالبي، يتيمة الدهر، ياقوت و قزويني) نيز آمده است. اما گوياترين و موثق‌ترين سند، که هيچ‌گونه دخل و تصرفي در آن صورت نگرفته و زير نظر حکومت مرکزي بوده و نام اين شهر کهن را به مدت 700 سال يعني از زمان مغولان تا اواخر حکومت صفوي زنده داشته، سکه است. اين سکه مربوط به زمان فرمانرواي قاآن العادل از حاکمان ايلخاني بوده که در شهر اسفراين ضرب شده است.

ارگ بلقيس که برجسته‌ترين اثر اين محوطه است که مساحتي بالغ‌ بر 51712.5 مترمربع را در برگرفته و 30 برج در اندازه‌هاي مختلف در گرداگرد آن تعبيه‌شده و از هر سو با خندق احاطه‌شده است. مصالح اصلي به‌کار رفته در ساخت قلعه گل چينه است که در بخش‌هاي مختلف از خشت، آجر و چوب براي استحکام بيشتر استفاده‌شده است.

دروازه ورودي اصلي آن در ضلع شمالي با يک پيشامدي به داخل شارستان مشخص است که امروزه بيشتر بخش‌هاي آن تخريب و به‌صورت تلي از خاک درآمده است. فضاي داخلي قلعه با حفاري‌هاي قاچاق به‌کلي مضطرب شده بود و فقط از اين ارگ بزرگ که زماني داراي سه‌طبقه فضاي معماري بوده تنها يک پوسته گلي باقي‌مانده است. با توجه به شواهد ارگ بلقيس برخلاف برخي قلعه‌ها روي سطح هموار دشت ايجادشده و در اطراف آن خندقي را ايجاد کرده‌اند.

نخستين دوره استقرار در ارگ براساس اشارات متون تاريخي و يافته‌هاي باستان‌شناسي به دوره سلجوقيان برمي‌گردد و بعدازاين زمان چند بار در ارگ فعاليت‌هاي مرمتي و ساخت‌وساز در پيکره آن ديده مي‌شود. 

مجموعه آثار شارستان (محدوده عمومي شهر)

اين بخش شامل محلات مختلف شهر مي‌شود که با يک ديوار خشت و گلي، چينه‌اي بزرگ احاطه‌ شده است. در محدوده شارستان بخش‌هاي مختلفي قرارگرفته که عبارت‌اند از تپه منار، بازار، محدوده صنعتي و کارگاهي، قبرستان وغيره با توجه به شواهد و کاوش‌هاي باستان‌شناختي صورت گرفته در بخش شارستان، قديم‌ترين بقاياي سکونت براساس سکه مکشوفه که مستندترين داده باستان‌شناسي است به سال 191 ه. ق تعلق دارد.

تپه منار مهم‌ترين قسمت شارستان شهر بلقيس به‌حساب مي‌آيد که کتب جغرافيايي و سفرنامه‌ها به وجود مسجد و مناره در اين محل صحه گذارده‌اند.

کشف اثري مربوط به نيمه دوم قرن ششم هـ. ق

يکي از مهم‌ترين نتايج سومين فصل کاوش در شارستان شهر بلقيس کشف يک کوره سفالگري متعلق به نيمه دوم قرن ششم هـ. ق است که داراي بخش‌هاي مختلفي چون، آتشدان در بخش تحتاني، طاقچه‌ها به‌منظور گذاشتن سفال، سکوي پخت به‌منظور آماده‌سازي و چيدن سفال براي پخت و گنبد که بر روي تمامي اين سازه‌هاي ايجاد مي‌گرديده است.

اين کوره سفالگري نخستين کوره سفال‌پزي به‌دست‌آمده از شهر تاريخي بلقيس و محدوده خراسان شمالي است که از آن به‌منظور پخت سفال‌هاي لعاب‌دار با لعاب فيروزه‌اي مورداستفاده قرار مي‌گرفته است.

هنگام پيگردي براي روشن کردن وضعيت پي و مصالح به‌کاررفته در ساختار ديوار شارستان شهر بلقيس براي مرمت اضطراري در سال 1390 در ضلع جنوبي شارستان شهر بخش کوچکي از يک سازه آجري شامل سردر ورودي و تعدادي پله کشف شد که احتمال مي‌رفت اين سازه بقاياي يک آب‌انبار است در کاوش فصل پنجم شهر تاريخي بلقيس جهت روشن شدن وضعيت اين ساختار يک ترانشه در ادامه سازه‌هاي قبل ايجاد شد که مدتي پس از کاوش منجر به نمايان شدن بخش عظيمي از مخزن گرديد.

اين قسمت از بنا به شکل يک دايره به قطر 4.25 و عمق 5 متر در دل زمين با شفته‌آهک و آجر ايجاد شده است و قسمت داخلي آن بدون اندود بوده و تنها در نزديک کف سازه حدود 1 متر داراي يک اندود نازک آهک است.


منبع : خبرگزاري تسنيم

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

  • شهر تاريخي بلقيس اسفراين

    شهر بلقيس يکي از بزرگترين بناهاي خشتي و گلي ايران و از جمله جاذبه هاي گردشگري زيباي خراسان شمالي است که در ۳ کيلومتري جنوب غرب  اسفراين قرار گرفته است؛ شهر تاريخي بلقيس بالغ بر ۱۸۰ هکتار وسعت دارد و از شاهکارهاي معماري باستاني خراسان تلقي مي شود.

    0 دیدگاه 2633 بازدید


تگ ها