City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

از ورزش زورخانه‌اي تا پارکور (1394/05/12)

ورز‌ش‌هايي که مورد استقبال توده مردم قرار مي‌گيرند را مي‌توان معلول شرايط و نيازهاي رواني-اجتماعي آن جامعه دانست. ورزش پتانسيل آن را دارد که همچون يک سبک زندگي خود را نشان دهد.
از ورزش زورخانه‌اي تا پارکور

به گزارش بزنيم بيرون ، ۱۷ شوال مصادف با واقعه جنگ خندق و يادآور نبرد حضرت اميرالمؤمنين(ع) با عمربن عبدود است که در تقويم رسمي به عنوان روز فرهنگ پهلواني و ورزش زورخانه اي نامگذاري شده است. مسلم است که صرف نامگذاري يک روز در ميان تحولات وسيع فرهنگي در جامعه امروز ايران، نمي‌تواند به احيا و جلب توجه به ورزش زورخانه اي و فرهنگ پهلواني  کمکي نمايد و بايد به  بسترهاي اجتماعي و مقتضيات زمان-مکان جامعه توجه کرد. گزارش تحليلي پيش رو به دلالت هاي اجتماعي ورزش و مقايسه تطبيقي ورزش زورخانه اي و ورزش مدرن شهرنوردي (parkour) مي پردازد.

ورزش و دلالت‌هاي فرهنگي اجتماعي

ورزش صرفاً يک فعاليت جسمي و ذهني نيست؛ چرا که اعمال و حرکات انسان ناشي از مغز و ذهن اوست و در عين حال بر ذهن و مغز او نيز اثر مي‌گذارد. بنابراين ورزش پتانسيل آن را دارد که همچون يک سبک زندگي خود را نشان دهد و چه بسا ورزش‌هايي که در واکنش به کنش‌هاي اجتماعي ـ سياسي محيطي، صورت خاصي به خود بگيرند يا اصلاً به وجود آيند.

لذا ورز‌ش‌هايي که مورد استقبال توده مردم قرار مي‌گيرند را مي‌توان از طرفي معلول شرايط و نيازهاي رواني-اجتماعي آن جامعه دانست و از طرفي ديگر نيز به طور همزمان شکل دهنده‌ فرهنگ جامعه دانست؛ يعني يک ارتباط دوطرفه که هم معلول مقتضيات و شرايط ، فضا و زمان جامعه است و هم خود بر اتمسفر آن جامعه اثرگذار خواهد بود.

ورزش زورخانه‌اي و فرهنگ پهلواني نمونه‌ بارزي از اين تأثيرگذاري دوطرفه است. ورزشي که به دلايل نظامي و با الهام از حرکات رزمي در ميادين جنگ به خصوص در نبردهاي تن به تن پا گرفت. ورزش و فرهنگي که ريشه در ايران باستان دارد و با آيين‌هاي مهرپرستي در آميخته، اما پس از اسلام با ادغام با آيين‌ها و ارزش‌هاي اسلامي به حيات خود ادامه داد و فرهنگ موسوم به پهلواني را وارد جامعه کرد.

در دوره‌ اخير ورزش نوپاي ديگري که اثرات جانبي فرهنگي بسياري را به دنبال خود داشته و به صورت دو سويه در برهمکنش با فرهنگ جاري در جامعه است، شهر نوردي يا پارکور Parkour يا هنر جابجايي است. که ورزشي هيجان‌انگيز و نسبتاً پرمخاطره است و  همچون ورزش زورخانه‌اي ريشه‌ در تمرينات نظامي دارد. ورزشي شهري که امروزه با استقبال گسترده جوانان در عرصه جهاني روبرو شده است، به نحوي که حتي در مناطق محروم و فاقد امکانات حداقلي همچون نوار غزه هم طرفداران خود را يافته است و صد البته در ايران نيز هواداران آن در ميان نسل جوان رو به گسترش است.

بنابراين شايد لازم باشد که ابتدا به بستر اجتماعي و فرهنگي که اين ورزش‌ها در آن شکل گرفته‌اند، به صورت جداگانه اشاره کوتاهي داشته باشيم:

ورزش باستاني، برآمده از فرهنگ جامعه سنتي 

در اين گزارش، مجال شرح و بسط تاريخچه‌ ورزش زورخانه‌اي و نسبت آن با فرهنگ پهلواني نيست و صرفاً ذکر اين مختصر کفايت مي‌کند که: «اول آنکه؛ ورزشي مانند ورزش‌هاي زورخانه‌اي و با اين مشخصات و آداب، به کلي در ايران باستان وجود نداشته است، که ما بخواهيم از آن به عنوان ورزش باستاني ياد کنيم. در اين راستا گروه‌هايي مانند «فتيان» و «شاطران» و «عياران»، جوانمرداني بودند که رسم «فتوت» و «پهلواني» را بنيان نهادند و طبعاً آداب و آيين آن‌ها از مکتب «عرفان» و «تصوف» نشئت مي‌گرفت. همان‌طور که بسياري از آداب زورخانه نمادي از مشرب عارفانه و فتوت است. دوم؛ مسئله فرهنگ و آيين و ورزش زورخانه است که قطعاً با آيين‌هاي پهلواني دوران باستان پيوند آشکار دارد و همانندي بسيار نزديک معابد مهري و ساختمان زورخانه، از يک‌سو و رواج آيين‌هاي ماني و مهرپرستي در سنن زورخانه، ارتباط اين نهاد را به وضوح با دوره اشکانيان اثبات مي‌نمايد.» (تهرانچي: ص ۲۶)

ذکر اين نکته درباره شکل کنوني زورخانه‌ها جالب مي‌نمايد که مهم‌ترين ويژگي ساختمان‌هاي زورخانه‌هاي فعلي پايين‌تر بودن زورخانه‌هاي از سطح زمين و داشتن دري کوچک است که به روايتي دليل اصلي آن استتار و مخفي بودن محل تمرين پهلوانان و قهرمانان مردم  در دوره حاکمان ستمگر بوده است.

ورزشي مدرن، برآمده از مدرن شدن فرهنگ شهري

ورزش زورخانه‌اي چقدر مورد توجه نسل جوان ماست و آنان چه بديل‌هايي بيروني را براي اين ورزش در نظر دارند؟ اين بديل‌ها برآمده از کدام بستر و علل فرهنگي‌اند و متقابلاً اين ورزش کدام نتايج و عوارض فرهنگي را در پي دارد؟

از جمله ورزش‌هايي که امروزه مورد استقبال نسل جوان قرار گرفته است، ورزشي است خاص زندگي مدرن شهري که ويژگي‌هاي منحصر به فردي دارد که آن را از ورزش‌هاي سنتي متمايز مي‌کند. پارکور (شهرنوردي) ورزشي است که از فرانسه شروع شد و «ريشه» در قبايل افريقايي دارد. پيش‌قراول اين رشته يک افسر نيروي دريايي بود که قبل از جنگ جهاني اول مهارت‌هاي ورزشي را آن گونه که قبايل بومي در افريقا انجام مي‌دادند ترويج نمود. هدف اين رشته غلبه بر موانع خصوصاً موانع شهري از قبيل ديوارها، در عمليات‌ها‌ي نجات  است.

پارکور

ديويد بل (David Belle)، بنيان‌گذار پارکور در فرانسه مي‌گويد: «جنبهٔ فيزيکي پارکور، غلبه کردن بر تمامي موانع پيش روست، درست مانند اين که در شرايط اضطراري گير کرده باشيد. پارکور فقط صرف حرکات نيست، بلکه مجموعه‌اي هدفمند و داراي فلسفهٔ خاص خويش است. پس هدف پارکور، رسيدن به مقصد با استفاده از کاراترين، روان‌ترين و مستقيم‌ترين مسير و مناسب‌ترين حرکات است که مي‌تواند شامل دويدن، پريدن، بالا رفتن و خزيدن باشد».

اما علاوه بر جنبه فيزيکي، استقبال از اين ورزش قطعاً جنبه‌هاي رواني بسياري نيز داشته است که بررسي آن مي‌تواند کمک شايان توجهي به درک جامعه‌ جوان امروز نمايد: در زندگي شهري امروز، ديوارها از المان‌هاي اصلي محيط زندگي شهري بوده و بيش از هر چيز ديگر در همه جا حضور دارند، از جمله اينکه علاوه بر شکل دادن ساختارهاي معماري شهر، همچون موانعي محدود کننده‌ فضاي پيرامون ما عمل مي‌کنند.

اما اين موضوع براي شهرنوردها صادق نيست، چرا که آن‌ها به جاي استفاده از مسير‌هاي از پيش تعريف شده توسط معماران و مهندسين شهرسازي، مسير خود را با نوعي ساختار شکني و پريدن از روي ديوارها و نرده‌ها و موانع انتخاب مي‌کنند که البته مردم معمولي عبور از اين مسيرها را غيرممکن مي‌دانند.

شهرنوردها ديوارها را کوتاه مي‌بينند و بر موانع محيط شهري غلبه کرده و خارج از نظم و ديسيپلين جغرافياي شهري رفتار مي‌کنند. به نوعي فرهنگ پارکور يک فرهنگ سرپيچي (فارغ از جنبه‌هاي اخلاقي مثبت و منفي آن) از مسيرها و روش‌هاي از پيش تعريف شده و مقبول عام است و تلاشي است خلاقانه‌ براي کشف مسيرهاي جديد و رسيدن به رهايي و فرار از هر نوع نظارت.

مقايسه تطبيقي

با توجه به ويژگي‌هاي برشمرده براي هر يک از اين دو ورزش سنتي  و مدرن، اکنون مي‌توان با مقايسه تطبيقي بين مشخصه‌هاي کليدي دو ورزش زورخانه‌اي و پارکور، بسياري از ويژگي‌هاي جامعه‌شناختي دو جامعه سنتي و مدرن را هرچه بيشتر نمايان سازد:

 

پهلواني (زورخانه)

 شهرنوردي (پارکور)

پيشينه

فنون کهن نظاميان ايران

تمرينات عبور از موانع نظاميان و عمليات نجات

کيستي

افرادي که از اصول ورزش زورخانه‌اي در زندگي روزمره خود استفاده مي‌کنند، به عنوان پهلوان در جامعه شناخته مي‌شوند

افرادي که از اصول پارکور در زندگي خود بهره مي‌برند

«تراسور» (Traceur) ناميده مي‌شوند

محيط

در يک فضاي بسته و محدود در ساختماني پايين‌تر از سطح زمين و در يک فضاي بسيار محدود و با وسايلي خاص تمرين مي‌شود.

بدون نياز به يک فضاي خاص يا وسايل خاص، کل شهر عرصه تمرين شهرنوردان است

چرايي

انجام تمرين‌‌هاي مخفيانه به دلايل امنيتي و اخلاقي (فروتني)

ترجيح نسل جديد مبني عدم دست و پنجه نرم کردن با موانع و مشکلات و به عبارتي ديگر ارجحيت دور زدن مشکلات به جاي مواجه شدن با آن‌ها

تلاش براي نمايش تمايزات فردي

هدف

زورآزمايي دو فرد يا دو پهلوان

زورآزمايي يک فرد با کل ساختار و عرف شهري و يک عکس‌العمل يا واکنش به محيط فيزيکي و رواني شهري

 

چيستي

سعي بر حفظ راه و رسم گذشته

حفظ ميراث گذشته، مخصوصاً مهارت‌ها و تکنيک‌هاي نظامي گذشته

سعي مي‌شود از راه‌هاي معمول اجتناب و با کسب مهارت‌هاي جديد، از مسيرهاي غير معمول براي عبور و مرور سريع‌تر استفاده شود

ارزش‌ها

قانون‌مند بودن - آداب خاص داشتن - تأکيد بر فنون قديمي

فارغ از هر قانون بودن و انجام دادن هر حرکت دلخواه - عدم نياز به کسب رخصت - اضافه کردن حرکات ابتکاري

هنجارها

اولويت آخر دادن به تازه وارد - عدم اجازه ورود به گود به تازه وارد - عدم کباده کشي تازه وارد - جايگاه متمايز پيشکسوت و تازه وارد

تشويق و روحيه دادن و بالا بردن اعتماد تازه وارد - يکسان بودن جايگاه و محل تمرين افراد جديد و قديمي

 

کارکرد

تمرينات نظامي و آمادگي جسماني - تمرينات زورخانه براي روبرو شدن و جنگيدن با دشمن – برداشتن موانع احتمالي- تاکيد بر ايستادن و مبارزه کردن با حريف يا مانع احتمالي

تمرينات عبور از موانع، به عنوان عکس‌العمل جوانان نسبت به محيط شهري که پر است از ديوارها و موانع، براي غلبه بر موانع و تمرد کردن از مسيرهاي از پيش تعبيه شده توسط مهندسان شهرسازي

دويدن و دور زدن مانع يا حريف احتمالي و اجتناب از هر گونه سکون يا درگير شدن

نمايش گسترده حرکات از طريق به اشتراک گذاشتن فيلم و عکس در اينترنت

جدول: مقايسه‌ ويژگي ورزش زورخانه‌اي و پارکور

همان‌طور که مشاهده شد، ويژگي‌هاي بنيادي اين دو ورزش ما را به مشخصه‌هاي اصلي جامعه‌ سنتي و مدرن رهنمود مي‌سازد و اينکه چگونه ورزش نيازهاي فيزيکي و رواني هر نسلي را برآورده مي‌سازد.

نتيجه‌گيري

با تغيير محيط زندگي و ازدياد موانع محيطي پيرامون انسان شهري، تعامل و تقابل شهروندان در ارتباط با محيط دچار تغيير شده و بسياري از آنان سعي مي‌کنند بر موانعي خود ساخته، غلبه نمايند، در حالي که تا کنون انسان سعي مي‌کرد بر موانع طبيعي غلبه کند. انسان امروز بيش از هر زمان ديگري خود را در حصار موانع فيزيکي خودساخته همچون ديوارها و ساختمان‌هاي بلند و نيز موانع غير فيزيکي همچون مقررات رفت و آمد و قوانين و عرف‌هاي متداول زندگي مدرن شهري محصور مي‌بيند و لذا به دنبال رهايي از اين موانع و کشف راه و رسمي متفاوت و متمايز مي‌باشد.

همان‌طور که ورزش زورخانه‌اي را مي‌توان نمود تمايلات خفي رزمي در جامعه سنتي دانست، ورزش پارکور را نيز مي‌توان نمود اعتراض خفيف به محدوديت‌هاي خود ساخته‌ غيرضروري و تجملي و دست و پا گير انسان امروز دانست. زورخانه؛ زورآزمايي دو فرد يا دو پهلوان، پارکور؛ زورآزمايي يک فرد با کل ساختار و نظم مقبول شهري و به نوعي تاکيد بر اين است که دونده خط سير خود را به خاطر وجود موانعي همچون نرده‌ها و ديوارها تغيير ندهد، حتي اگر شده از بالاي آنها بپرد.

منابع:

  1. ورزش باستاني از ديدگاه ارزش، محمد مهدي تهرانچي، اميرکبير، تهران ۱۳۸۸
  2. MATHEW BRENDAN PAUL WALLACE (۲۰۱۳),” DETERMINING THE SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL REASONS FOR THE EMERGENCE OF PARKOUR AND FREE RUNNING – AN INTERPRETIVE PHENOMENOLOGICAL ANALYSIS.”, DOCTORATE OF PHILOSOPHY thesis.SCHOOL OF HEALTH SCIENCES
  3. گفتگو با ديويد بل، نقل از آرشيو قديمي سايت pkcali.com، مورخ ۱۵ آگوست ۲۰۰۵.

منبع : خبرگزاري مهر

این خبر را با دوستان خود به اشتراک بگذارید



تگ ها