City Id =8

انتخاب استان

برنامه ریز

چقدر میخوای خرج کنی؟! (قیمت ها به تومان است) چیکار می خوای بکنی ؟ چقدر وقت داری؟!

دخمه سنگي کافر کلي

(151 رای)


غار هاي دستکند محور هراز که در منطقه کافر کلي قرار دارد، در واقع فضاهاي دست کندي هستند که در نقاط مختلف منطقه بالا لاريجان و در ميان بندها و پرتگاه ها تراشيده شده است. اين غارهاي دستکند حالا پس از سال ها به يکي از جاذبه هاي زيبا و اسرار آميز اطراف تهران تبديل شده است.


این مکان را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

  • دخمه سنگي کافر کلي
  • دخمه سنگي کافر کلي
  • دخمه سنگي کافر کلي
  • دخمه سنگي کافر کلي
دخمه سنگي کافر کلي دخمه سنگي کافر کلي دخمه سنگي کافر کلي دخمه سنگي کافر کلي مشاهده گالری

نکته جالب توجه آن است که در هیچ یک از نقاط ایران این غار های دستکند تا این حد متمرکز نیستند. اگر چه تفسیرهای فراوانی در مورد ساختن این گونه سازه ها در منطقه داده شده است ولی گویا هنوز نمی توان در مورد علت ساختاری این فضاهای معماری و دوره (های) این سازه ها سخنی به قطع بیان کرد.
دخمه های سنگی کافر گلی در طول دره هراز از آبادی اسک و مرکز قدیم بالا لاریجان شروع و تا روستای پنجاب بطول 42 کیلومتر ادامه دارد.

  • تاریخچه

    در خصوص این دخمه ها کمتر در منابع مکتوب نامی از آنها و همچنین علت وجودی آن ها به میان آمده است. تنها تعداد انگشت شماری با کاربریهای متفاوت درباره آن اشاراتی داشته اند از جمله اعتماد السلطنه در سفر ناصرالدین شاه به این منطقه در باره کافرکلی های موجود آن می نویسد:سمت شمال روستای اسک محدود است به کوه کاروان که کوهی بی دامنه تندی است مشابه دیوار و از بنیان این کوه تقریباٌ تا دو ثلث آن مناره های بزرگ مصنوعی و سوراخهای که با دست انسان با کلنگ کنده است دیده می شود. تقریباٌ 200 الی250 سوراخ است. آنچه به نظر من می آید و باید همینطور از روی تخمین باشد در سوابق ایام وقتی که اهالی این بلد مذهب زرتشتی داشتند دخمه اموات بوده ،گرچه عقیده اهل بلد اینست که سکنه سابق اینجا را کنده بودند برای خودشان . این حدس صائب نیست. شاید شق اول صحیح باشد و حالا انچه دسترس است و ممکن است گوسفند به آنجا برود زاغه کرده اند انجا قدری بلند است و گوسفند نمی رود و آنچه انسان با نردبان صعود می کند آذوقه گوسفند می گذارند انجا هیچ نمی شود رفت. به حالت اولیه باقی است اگر صعود به واسطه طناب و غیره کنند محتمل است استخوان آدم پیدا شود. اما اهالی معتقدند که آنجا دخمه اموات (گور دخمه)است. زرتشتیان که قبل از اسلام در منطقه پلهار می زیستند اموات خود را در درون این سوراخها می گذاشتند که پرندگان از آنها تغذیه می کردند و استخوان هایشان را درون دخمه می گذاشتند .
    در جایی صادق هدایت از این غارها به نام کاخ ییلاقی دیو سپید یاد کرده است و از آنچه اهالی از آن یاد دارند حدوداٌ سال 1348 بود آنزمان دو نفر ب داخل این غارها می روند به این صورت که از منطقه امین سر با فرو بردن میله آهنی و نصب ریسمان طنابی بر صخره می پیچیدند و نفر اول بالای طناب ایستاده و نفر دوم به وسیله طناب داخل غار می رود و در آن غار یک گرز سنگی و یک سپر سنگی که طوری نقش داشت که از جای دست تا سر گرز شبیه مار بود و نقش مار طوری بود که به دور چوبی پیچیده باشد. این سپر و گرز بیرون آورده و از روستا خارج می کنند و با پیگیری چند نفر از اهالی موزه ایران باستان هیچ اثری از آن نمی بینند و این اشیای تاریخی به غارت برده می شود، البته در این مورد سندی در دست نیست.
  • ویژگی ها

    این دخمه های سنگی در ارتفاعات مشرف به دره هراز و همچنین در چند دره فرعی در حد فاصل این دو محل قرار دارد. جالب اینکه 6 نقطه از این غارها در کنار جاده هراز و دره رودخانه هراز واقع شده اند و مابقی طی چندین کیلومتر و در فاصله دورتری از تنگه هراز قرار دارند.
    دلیل حفر بعضی از این دخمه ها در ارتفاع زیاد، بخاطر داشتن دید کافی و نظارت بر اطراف است؛ در واقع این نوع ساختار در جهت مقابله و مواجهه با حملات دشمن بسیار حائز اهمیت است. دهانه غارها بخاطر سرمای بیش از حد منطقه در زمستان عموما در اندازه های کوچکی حفر شده بطوری که در اکثر آنها باید به حالت خمیده وارد شد و در تعداد بسیاری از آنها هنوز جای اتصال درب به چشم می خورد.
  • سیمای عمومی

    ساختمان داخلی این غارها کلا نظم خاصی ندارد، تعدادی با یک دهنه ورودی هستند و تعدادی هم بوسیله راهروها و همچنین ایجاد سوراخی تقریبا یک متر مربع در سقف برای دسترسی به طبقات دوم و سوم ایجاد شده اند . اکثر این کلونیهای دستکند دارای اتاقهایی متعدد همراه با نورگیرها و مکانهای دیده بانی ، سرویس بهداشتی در طبقات بالا(پرتگاه نقش چاه فاضلاب را ایفا می کرد) و آشپزخانه تشکیل شده است .
    غار دستکند (کافرکلی) روستای پلمون: به فاصله 85 کیلومتری از آمل و در فاصله 700 متری شمال جاده و رودخانه هراز و همچنین در شرق روستای پلمون جاده ای که به سمت شهر رینه و روستای آبگرم می رود در سینه کش کوهی سترگ دخمه هایی در دل کوه کنده شده اند که چشم هر بیننده ای را خیره می کند تقریبا 35 دهنه با ابعاد متغیر شبیه به آسمانخراشهای امروزی تا ارتفاع صد متری در میان طبقات خاکسترهای آتشفشانی ایجاد گردیده اند. این دخمه ها بصورت پناهگاه ومانند دژ مستحکمی است که راه یابی به بعضی از قسمتهای آن سخت و غیر ممکن است و تنها راه دسترسی به آنها گونه که اشاره گردید نیاز به ابزار و وسایل صخره نوردی است . از جهت های شمالی – شرقی و همچنین سمت غربی دسترسی به دخمه غیر ممکن است و تنها از جهت جنوبی می توان به داخل این کلونی نفوذ کرد .
    این دخمه سنگی یکی از شاخص ترین نمونه ها در محور هراز و حتی ایران است، تعدد طبقات با همدیگر در ارتباطند ، تزیین دیواره بعضی از اتاقها از کف تا به ارتفاع 60 سانتیمتر با کاهگل و گل اخری (در دخمه سنگی آب اسک نیز همین مورد وجود دارد)، ایجاد دیوار دفاعی با مصالح سنگ و ساروج و همچنین المانهای کلی که در بالا ذکر گردید تنها بخشی از خصوصیات ویژه کافر کلی روستای پلمون می باشد که بدان اشاره شده است .
    کوهی که در آن این دخمه ایجاد گردید (بعلت نوع سنگ ) آنچنان سفت و سخت نیست و به راحتی با کلنگ و دیلم کنده می شوند ، هنوز زخمه کلنگ مردان گذشته بر پیکره آن برجای است.
    در داخل اتاقها تاقچه های کوچک و بزرگ (رف RAF) جهت نگهداری و قرار دادن ابزار و وسایل زندگی و یا شاید هم جنگی در آن به چشم می خورد. در یکی از این اتاقها (طبقه اول) ستونهای سنگی چسبیده به کف و دیواره غار به ارتفاع 50 سانتیمتر و قطر 20 سانتیمتر بصورت سوراخ و گیره ای ایجاده شده است که احتمالا برای بستن حیوانات از آن استفاده می کردند ، نمونه آن در غار میمند کرمان نیز به چشم می خورد و تا به اکنون نیز از آن جهت همین کار استفاده می کنند.
    با بررسی میدانی در اطراف غار پلمون چند نمونه سفال قرمز رنگ با شاموت (احتمالا دوره اسلامی) بدست آمد. در فاصله 800 متری از دخمه سنگی پلمون ، راه آسفالته ای برای دستری به شهر رینه ایجاد شده است در سکشن این را در چندین نقطه استخوانهای انسانی بدست آمده است با توجه به اظهار نظر اهالی مبنی بر وجود قبرستان در این منطقه ، نیاز به کاوش علمی می باشد چراکه یکی از المانهای قابل استناد و اعتنا در علم باستانشناسی یافتن قبرستان ساکنین و نوع تدفین و احیانا وجود اشیاء در آن به هرچه نزدیکتر شدن به علت چیستی ساختار غارها کمک شایانی خواهد نمود.
    غار های دستکند (کافرکلی ) روستای آب اسک: این دخمه ها در شمال جاده هراز و در مجاورت رودخانه هراز و در شرق روستای آب اسک ، به فاصله 90 کیلومتری آمل در دل کوهی بلند کنده شده است. رودخانه هراز در پای کوه قرار دارد ، با توجه به توپوگرافی منطقه به احتمال فراوان در زمان زیست مردمان دخمه، آب رودخانه بالاتر از سطحی بوده که در حال حاضر در جریان است. دخمه های سنگی به فاصله چند متری از دامنه کوه کنده شد. در بعضی از قسمتها نیم متر تا پرتگاه بیشتر فاصله ندارد. غار های دستکند (کافرکلی) اسک از نظر تعداد کمتر از غار های دستکند پلمون می باشد فقط یکی از این دخمه ها دو طبقه می باشد و راه ورودی آن از دیواره شرقی طبقه اول با کندن چند جای پا به درون آن می توانستند نفوذ کنند این در حالی می باشد که را ه ورود به طبقات بالا در دیگر دخمه های مسیر هراز اکثرا از طریق سوراخی در سقف میسر می باشد .
    بعضی از آنها دارای سکوهایی به ارتفاع 60 سانتیمتر و به طولهای متفاوت هستند. ورودیها به اشکال قوسی و طاق مانند همچنین برخی از آنها دارای نورگیر می باشند می توان اینگونه تصور نمود که کافرکلی های اسک قدیمی تر از کافرکلی پلمون می باشد چون این دخمه ها بسیار ساده و ابتدایی درست شده اند و کمتر ساختار دخمه های پلمون در آن مشاهده می شود.
    بار بررسی غار دستکتد آب اسک تنها یک غار در دو طبقه بسیار زیبا ساخته شده است شامل یک اتاق روباز با یک طاقچه در جهت شرقی، طبقه دوم با یک سکو ، ورودی قوسی شکل ، اتاقی به ابعاد یک متر در دو متر، در جهت شرق این اتاق دالانی به طول یک با ارتفاع یک که یک شخص بصورت خمیده می تواند وارد فضایی وارد گردد که در واقع شامل یک سرویس بهداشتی به همراه یک (احتمالا) حمام با سکویی به ارتفاع نیم متر و به طول یک مترو نیم ایجاد شده است.
    لازم به ذکر است در حال حاضر بخشهایی از غار های دستکند روستای آب اسک توسط روستاییان بومی دامدار تبدیل به آخور و محل نگهداری علوفه و دام شده است و یا اینکه این دخمه ها در ابتدا با همین نوع کاربری ایجاد شده باشند. لازم به توضیح اینکه تنها ما فقط در دخمه های روستای فوق الذکر کاربرد دوگانه آن را به این صورت وسیع مشاهد می کنیم .
    در بررسی و تحقیق از غار های دستکند دارسون در فاصله 3 کیلومتری شهر رینه و دخمه سنگی روستای پنجاب تقریبا ساختار و المانهای مشابه ای با دخمه های پلمون و روستای آب اسک را در خود دارا می باشند. در این راستا دخمه دره آینه ممنون در مسیر جاده هراز و روبروی روستای نیاک، تنها در دو طبقه و در نوع خود منحصر بفرد نیز مورد بررسی قار گرفته است ، تنها دخمه سنگی تخته پل مابین دخمه پلمون و دره آینه ممنون ، با ساختار خطی و افقی (بدون قرار گرفتن طبقات روی یکدیگر)به علت صعب العبور بودن هیچگونه بررسی روی آن صورت نپذیرفته است و در هیچ منابع کتبی دال بر حضور در آن و کنکاش علمی ثبت و ضبط نگردیده است .
  • وسایل مورد نیاز

    ایجاد این دخمه ها در بعضی از قسمتها به بیش از صد متر می رسد و برای کاوش و بررسی آنها بجز استفاده از وسایل کوهنوردی راه دیگری وجود ندارد.
  • سایر اطلاعات

    در تمامی منطقه بالا لاریجان آثار باستانی فراوانی مانند بقایای راههای ساخته شده از دوران ساسانی تا قاجار و دهها مقبره ، امامزاده، قلعه ، پاسگاه و آتشگاه بچشم می خورد که تمامی این مکانها نشان از اهمیت بسیار بالای این منطقه ، از زمانهای دور تا به اکنون دارد.
    از جمله فرضیه های مطرح شده در مورد این سازه ها این گونه است که: آیا این فضاهای معماری در دوره ماد ساخته شده اند (با موجودیت گوردخمه های منسوب به ماد در نقاط مختلف ایران و عراق امروزی).
    از جمله فرضیه های دیگر اینکه آیا این دخمه ها توسط برخی از مردمان ساکن در منطقه ایجاد گردید تا خود را از جمع تازه مسلمانان جدا کرده تا بهتر بتوانند بر آیین و کیش نیاکان خود باقی بمانند. و یا اینکه آیا فضاهای معماری در اوایل دوره اسلامی ساخته شده اند که در مقابل تهاجم اقوام تازه وارد مقابله می کردند. البته موضوع اخیر بیشتر می تواند درخصوص این غار های دستکند صادق تر باشد.
  • منبع

    ستوده، منوچهر، 1366، از آستارا تا استرآباد، شامل بناها و آثار تاریخی مازندران شرقی، جلد چهارم، بخش اول، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
    جوانشاد، علی، 1378، غار و غار نورد، چاپ صاحب کوثر، چاپ دوم، تهران.
    صفوی، یحیی،1379، جغرافیای نظامی ایران؛ جلد دوم ، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
    مرکز آمار ایران،1383، سالنامه آماری استان مازندران؛ ساری : معاونت آمار و اطلاعات سازمان مدیریت وبرنامه ریزی.
    علیزاده، عباس، 1383، تئوری و عمل در باستان شناسی، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، تهران
Map Data
Map data ©2016 Google
Map DataMap data ©2016 Google
Map data ©2016 Google


تگ ها